رفتن به محتوا
فلک‌بینfalakbin.ir
کانال تلگرام

صفحهٔ اصلی فلک‌بین

آسمان

فضا

زمین

دانش

ابزار

حساب و فرمول

تاریخ و زمان

واحد و اندازه

ریاضی

آسمان و فضا

بدن

آزمایشگاه

آسمان

منظومه و فضا

زمین

نور و کیهان

کیهان و اخترفیزیک

فلک‌بین

کانال فلک‌بین در تلگرام

دانشنامهمنظومهٔ شمسیمفهوم

قفل کشندی Tidal locking

قفل کشندی وضعیتی است که در آن زمان چرخش یک جرم به دور خودش با زمان گردشش به دور جرم دیگر برابر می‌شود، پس همیشه یک رویهٔ ثابت را به آن جرم نشان می‌دهد.

قفل کشندی یا چرخش همگام نتیجهٔ نیروهای کشندی میان دو جرم است. مشهورترین نمونه ماه است که همیشه یک رو را به زمین نشان می‌دهد؛ بخش عمدهٔ سمت پنهان ماه از دید مستقیم زمینی پنهان می‌ماند، اما رخگردی باعث می‌شود در طول زمان حدود ۵۹ درصد کل سطح ماه را ببینیم. سمت پنهان تاریک نیست و آن هم روشنایی خورشید را می‌گیرد.

قفل کشندی چگونه رخ می‌دهد؟

نیروی کشندی جرم بزرگ، جرم کوچک‌تر را کمی کشیده و دو برآمدگی در آن می‌سازد. اگر جرم کوچک سریع‌تر یا کندتر از گردشش بچرخد، اصطکاک درونی برآمدگی‌ها را عقب یا جلو می‌برد و گشتاوری پدید می‌آید که چرخش را تغییر می‌دهد. در مدل سادهٔ مدار تقریباً دایره‌ای، این روند تا هم‌زمان شدن چرخش و گردش ادامه دارد؛ در مدار کشیده، تشدیدهای دیگری هم ممکن‌اند. زمان لازم بسته به فاصله، اندازه و جنس جرم از هزاران تا میلیاردها سال فرق می‌کند.

کدام اجرام قفل کشندی‌اند؟

  • ماه نسبت به زمین
  • بیشتر قمرهای بزرگ سیاره‌های غول‌پیکر، از جمله قمرهای گالیله‌ای
  • پلوتون و کارون که به هم قفل‌اند و همیشه یک رو را به هم نشان می‌دهند

عطارد قفل کشندی کامل ندارد؛ در عوض در تشدید ۳ به ۲ است و در هر دو دور گردش به دور خورشید، سه بار به دور خودش می‌چرخد.

قفل کشندی و زیست‌پذیری

سیاره‌هایی که در پهنهٔ حیات یک کوتوله سرخ می‌گردند چون به ستاره نزدیک‌اند، احتمالاً قفل کشندی می‌شوند. در چنین سیاره‌ای یک سو روز دائمی و سوی دیگر شب دائمی است. هنوز بحث است که جو ضخیم می‌تواند گرما را پخش کند و شرایط را برای زندگی تعدیل کند یا نه.

پرسش‌های رایج

  1. چرا همیشه یک روی ماه را می‌بینیم؟

    ماه قفل کشندی زمین است و زمان چرخشش به دور خود با زمان گردشش به دور زمین برابر است، به همین دلیل همیشه یک سمت آن رو به زمین است.

  2. قفل کشندی یعنی ماه نمی‌چرخد؟

    نه، ماه می‌چرخد؛ فقط یک بار در هر گردش به دور زمین، یعنی هم‌زمان با مدارش.

  3. آیا زمین هم روزی قفل کشندی می‌شود؟

    چرخش زمین به آهستگی کند می‌شود و ماه دور می‌شود، اما پیش از آن که زمین کاملاً قفل ماه شود، خورشید به پایان عمر خود می‌رسد؛ پس عملاً چنین نمی‌شود.

  4. قفل کشندی سیاره‌ها را برای زندگی نامناسب می‌کند؟

    قفل کشندی لزوماً زندگی را غیرممکن نمی‌کند، اما اقلیم را به‌شدت تغییر می‌دهد. دانشمندان هنوز دربارهٔ اثر آن بحث می‌کنند.

منابع

  1. Librations of the Moon · NASA

آخرین بازبینی:

فکت علمی

دانستنی‌ها

همهٔ فکت‌ها

پیوند به اینجا

مدخل‌هایی که در متنشان از قفل کشندی گفته‌اند.

دانش

امروز در بخش دانش

فلک‌بین

در گوشه‌های دیگر فلک‌بین