قفل کشندی Tidal locking

قفل کشندی یا چرخش همگام نتیجهٔ نیروهای کشندی میان دو جرم است. مشهورترین نمونه ماه است که همیشه یک رو را به زمین نشان می‌دهد؛ ما هرگز سمت پنهان ماه را از زمین نمی‌بینیم، هرچند این سمت تاریک نیست و آن هم روشنایی خورشید را می‌گیرد.

قفل کشندی چگونه رخ می‌دهد؟

نیروی کشندی جرم بزرگ، جرم کوچک‌تر را کمی کشیده و دو برآمدگی در آن می‌سازد. اگر جرم کوچک سریع‌تر یا کندتر از گردشش بچرخد، اصطکاک درونی برآمدگی‌ها را عقب یا جلو می‌برد و گشتاوری پدید می‌آید که چرخش را تغییر می‌دهد. این روند تا هم‌زمان شدن چرخش و گردش ادامه دارد. زمان لازم بسته به فاصله، اندازه و جنس جرم از هزاران تا میلیاردها سال فرق می‌کند.

کدام اجرام قفل کشندی‌اند؟

• ماه نسبت به زمین
• بیشتر قمرهای بزرگ سیاره‌های غول‌پیکر، از جمله قمرهای گالیله‌ای
• پلوتون و کارون که به هم قفل‌اند و همیشه یک رو را به هم نشان می‌دهند

عطارد قفل کشندی کامل ندارد؛ در عوض در تشدید ۳ به ۲ است و در هر دو دور گردش به دور خورشید، سه بار به دور خودش می‌چرخد.

قفل کشندی و زیست‌پذیری

سیاره‌هایی که در پهنهٔ حیات یک کوتوله سرخ می‌گردند چون به ستاره نزدیک‌اند، احتمالاً قفل کشندی می‌شوند. در چنین سیاره‌ای یک سو روز دائمی و سوی دیگر شب دائمی است. هنوز بحث است که جو ضخیم می‌تواند گرما را پخش کند و شرایط را برای زندگی تعدیل کند یا نه.

پرسش‌های رایج

### چرا همیشه یک روی ماه را می‌بینیم؟
ماه قفل کشندی زمین است و زمان چرخشش به دور خود با زمان گردشش به دور زمین برابر است، به همین دلیل همیشه یک سمت آن رو به زمین است.

### قفل کشندی یعنی ماه نمی‌چرخد؟
نه، ماه می‌چرخد؛ فقط یک بار در هر گردش به دور زمین، یعنی هم‌زمان با مدارش.

### آیا زمین هم روزی قفل کشندی می‌شود؟
چرخش زمین به آهستگی کند می‌شود و ماه دور می‌شود، اما پیش از آن که زمین کاملاً قفل ماه شود، خورشید به پایان عمر خود می‌رسد؛ پس عملاً چنین نمی‌شود.

### قفل کشندی سیاره‌ها را برای زندگی نامناسب می‌کند؟
قفل کشندی لزوماً زندگی را غیرممکن نمی‌کند، اما اقلیم را به‌شدت تغییر می‌دهد. دانشمندان هنوز دربارهٔ اثر آن بحث می‌کنند.