واژه‌نامه · فضا و پرواز فضایی
منظومهٔ ماهوارهای satellite constellation
منظومهٔ ماهوارهای گروهی از ماهوارههای هم‌کار در مدارهای حساب‌شده است که با هم پوشش پیوسته‌ای از زمین می‌دهند، مثل ماهوارههای مکان‌یابی جیپیاس یا ماهوارههای اینترنت استارلینک.
یک ماهواره به‌تنهایی فقط بخشی از زمین را می‌بیند؛ ماهوارهٔ مدار پایین زمین در چند دقیقه از افق تا افق یک شهر می‌گذرد. برای اینکه همیشه دستکم یکی بالای سر هر نقطه باشد، باید دهها یا صدها ماهواره را در صفحه‌های مداری مختلف چید.
سامانهٔ جیپیاس (GPS) دستکم ۲۴ ماهواره در ارتفاع حدود ۲۰ هزار کیلومتری دارد تا از هر جای زمین دستکم چهار ماهواره دیده شود. ایریدیوم (Iridium) با ۶۶ ماهواره در مدار پایین تلفن ماهوارهای میدهد، و استارلینک (Starlink) با هزاران ماهواره در ارتفاع چند صد کیلومتری اینترنت.
منظومه‌های بزرگ برای اخترشناسان دردسر تازه‌ای‌اند: ردّ ماهوارهها روی عکس‌های تلسکوپ می‌افتد. با صورت فلکی اشتباه نگیرید؛ در انگلیسی هر دو constellation نام دارند.
در فلک‌بین ببینید
پرسش‌های رایج
قطار استارلینک چیست و کی دیده میشود؟
قطار استارلینک ردیفی از دهها نقطهٔ نورانی است که پشت سر هم در آسمان حرکت میکنند: ماهوارههای استارلینک که تازه با یک پرتاب به مدار رفتهاند و هنوز از هم فاصله نگرفتهاند. این قطار در روزهای نخست پس از هر پرتاب، کمی پس از غروب یا پیش از طلوع آفتاب، دیده میشود، وقتی آسمان تاریک است ولی ماهوارهها هنوز نور خورشید را بازمیتابانند. با بالا رفتن و پخش شدن ماهوارهها، قطار کمنور و پراکنده میشود.
منظومهٔ ماهوارهای جیپیاس چطور جای ما را پیدا میکند؟
منظومهٔ ماهوارهای جیپیاس دستکم ۲۴ ماهواره در ارتفاع حدود ۲۰ هزار کیلومتری دارد که هر کدام ساعت اتمی دقیقی دارند و پیوسته زمان و جای خود را میفرستند. گیرندهٔ گوشی از روی زمان رسیدن سیگنال دستکم چهار ماهواره، فاصلهاش تا هر کدام و از روی آن جای خود را حساب میکند. خطای یک میلیونیم ثانیه در زمان، حدود ۳۰۰ متر خطا در جا میدهد.
