واژه‌نامه · فیزیک
گرانروی viscosity
گرانروی مقاومت یک شاره، یعنی مایع یا گاز، در برابر جاری شدن است که از اصطکاک درونی میان لایه‌های آن می‌آید؛ عسل گرانروی بسیار بیشتری از آب دارد.
تلفظ: گِران‌رَوی«گران» یعنی سنگین و «رو» از «رفتن» است؛ شارهٔ گران‌رو یعنی شاره‌ای که سنگین و کند روان میشود.
وقتی مایعی جاری میشود، لایه‌هایش با سرعت‌های مختلف روی هم میلغزند و همدیگر را عقب می‌کشند. این اصطکاک درونی همان گرانروی است. گرانروی آب در دمای اتاق حدود یک میلی‌پاسکال‌ثانیه است و گرانروی عسل هزاران برابر آن؛ برای همین عسل و دوشاب آرام از قاشق می‌ریزند.
دما گرانروی را تند تغییر میدهد. مایع با گرم شدن روانتر میشود، ولی گاز برعکس است و گرانروی هوا با گرما کمی بالا می‌رود. سنگ‌های گوشتهٔ زمین هم در مقیاس میلیون‌ها سال مثل مایعی بسیار گران‌رو جاری می‌شوند و این جریان آرام با زمین‌ساخت ورقه‌ای گره خورده است.
گرانروی را با چگالی اشتباه نگیرید: روغن از آب سبکتر است و رویش شناور میماند، ولی بسیار گران‌روتر است.
در فلک‌بین ببینید
پرسش‌های رایج
چرا عسل گرم روانتر از عسل سرد است؟
عسل گرم روانتر است، چون در مایعها گرانروی با بالا رفتن دما کم میشود. مولکولهای مایع گرم انرژی بیشتری دارند و راحتتر از کنار هم میلغزند. گرانروی عسل به دما بسیار حساس است و با چند ده درجه گرم شدن چند برابر کم میشود؛ برای همین عسل یخچالی سفت و عسل ولرم روان است. در گازها برعکس است و گرانروی با گرما بیشتر میشود.
فرق گرانروی با چگالی چیست؟
گرانروی میگوید یک شاره چقدر در برابر جاری شدن مقاومت میکند، ولی چگالی میگوید هر حجم از آن چقدر جرم دارد. این دو به هم وابسته نیستند: روغن زیتون از آب سبکتر است و روی آن شناور میماند، ولی گرانرویاش حدود هشتاد برابر آب است. جیوه بیش از سیزده برابر آب چگال است، ولی گرانرویاش فقط حدود یکونیم برابر آب است.
عدد 10W-40 روی روغن موتور یعنی چه؟
عدد 10W-40 روی روغن موتور درجهٔ گرانروی آن طبق استاندارد SAE است. بخش 10W دربارهٔ رفتار روغن در سرماست (W از Winter، یعنی زمستان) و هرچه کوچکتر باشد روغن در صبح سرد زمستان روانتر است. عدد ۴۰ گرانروی روغن را در دمای کار موتور، حدود ۱۰۰ درجهٔ سلسیوس، نشان میدهد و هرچه بزرگتر باشد روغن در موتور داغ غلیظتر میماند.
