دانشنامهجرم آسمانی
دب اصغر Ursa Minor
دب اصغر صورت فلکی کوچکی در نزدیکی قطب شمال آسمان است که هفت ستارهٔ اصلی‌اش شکل ملاقه یا قاشقی کوچک میسازند و ستارهٔ قطبی در نوک دستهٔ آن جای دارد.
نام‌های دیگر: صورت فلکی دب اصغر، خرس کوچک
دب اصغر (Ursa Minor) یکی از ۸۸ صورت فلکی رسمی است و از دیرباز در فهرست ۴۸ صورت فلکی بطلمیوس بوده است. در متون فارسی و عربی کهن به آن «بنات‌النعش صغری» هم می‌گفتند. با اینکه بیشتر ستارگانش کم‌نورند، اهمیت آن بهخاطر ستارهای است که در انتهای دمش می‌درخشد.
ستارهٔ قطبی در کجای دب اصغر است؟
ستارهٔ قطبی (آلفا دب اصغر) سر دستهٔ ملاقهٔ کوچک است و امروز کمتر از یک درجه با قطب شمال آسمان فاصله دارد. به همین دلیل در طول شب تقریباً ثابت می‌ماند و بقیهٔ آسمان گرد آن می‌چرخد. این ثبات آن را برای یافتن جهت شمال بسیار سودمند کرده است؛ برای جزئیات به نوشتهٔ یافتن شمال با ستارگان و ستارهٔ قطبی نگاه کنید. نزدیک‌ترین نقطهٔ ستارهٔ قطبی به قطب آسمان حدود سال ۲۱۰۰ میلادی خواهد بود؛ پس از آن، به‌دلیل تقدیم اعتدالین، دوباره از قطب دور میشود.
ستارههای اصلی دب اصغر
هفت ستارهٔ اصلی این صورت دو بخش دارند: «دسته» که از ستارهٔ قطبی شروع میشود و «کاسه» که دو ستارهٔ درخشان‌ترش، کوکب (بتا دب اصغر) و فرقد (گاما دب اصغر)، «نگهبانان قطب» نامیده می‌شوند. جز ستارهٔ قطبی و این دو ستاره، بقیه بسیار کم‌نورند و در آسمان شهرها دیده نمی‌شوند.
| ویژگی | مقدار |
|---|---|
| نیم‌کرهٔ دید | شمالی (در ایران همیشه بالای افق) |
| درخشان‌ترین ستاره | ستارهٔ قطبی، قدر ظاهری حدود ۲ |
| فاصلهٔ ستارهٔ قطبی | حدود ۴۳۰ تا ۴۵۰ سال نوری |
| ستارههای اصلی | هفت |
چگونه دب اصغر را پیدا کنیم؟
ساده‌ترین راه شروع از دب اکبر است: خطی که از دو ستارهٔ لبهٔ کاسهٔ دب اکبر می‌گذرد، تقریباً به ستارهٔ قطبی می‌رسد. از آنجا میتوان دستهٔ ملاقهٔ کوچک را دنبال کرد. چون ستارههای دب اصغر کم‌نورند، برای دیدن کاسه‌اش آسمان تاریک و بدون آلودگی نوری لازم است.
پرسش‌های رایج
### دب اصغر چند ستاره دارد؟
دب اصغر هفت ستارهٔ اصلی دارد که شکل یک ملاقهٔ کوچک را میسازند. در آسمان تاریک ستارههای ضعیفتری هم در محدودهٔ این صورت فلکی دیده میشود، ولی همان هفت ستاره شناختهشدهترین بخش آن است.
### آیا ستارهٔ قطبی روشنترین ستارهٔ آسمان است؟
نه. ستارهٔ قطبی در دب اصغر ستارهای متوسط است و از بسیاری ستارههای دیگر کمنورتر است. اهمیتش بهخاطر جایگاه آن نزدیک قطب شمال آسمان است و نه درخشندگی.
### دب اصغر را از ایران میتوان دید؟
بله. دب اصغر در عرضهای جغرافیایی ایران پیرامونقطبی است، یعنی هیچوقت زیر افق نمیرود و در هر شب صاف از سال دیده میشود، البته به شرط تاریکی آسمان.
### تفاوت دب اصغر و دب اکبر چیست؟
دب اکبر بزرگتر و پرنورتر است و ملاقهاش آسان دیده میشود، ولی دب اصغر کوچک و کمنور است. هر دو شکل ملاقه دارند و دب اکبر برای پیدا کردن دب اصغر به کار میآید.