ارکتوروس Arcturus

ارکتوروس (Arcturus) یا آلفا گاوران، با قدر ظاهری حدود منفی ۰٫۰۵ درخشان‌ترین ستارهٔ نیم‌کرهٔ شمالی آسمان و چهارمین ستارهٔ درخشان آسمان شب است. این ستاره حدود ۳۷ سال نوری از ما فاصله دارد. نام آن از یونانی «نگهبان خرس» آمده و در عربی و فارسی «سماک رامح» (نیزه‌دار) خوانده می‌شود.

ارکتوروس چه ستاره‌ای است؟

ارکتوروس غولی نارنجی است که هیدروژن هستهٔ خود را مصرف کرده و بزرگ شده است: شعاعش حدود ۲۵ برابر و درخشندگی‌اش حدود ۱۷۰ برابر خورشید است. دمای سطحش حدود ۴۳۰۰ کلوین است و از همین رو نارنجی دیده می‌شود. به این دلیل نمونهٔ خوبی برای دیدن چگونگی پیرشدن ستاره‌ای مانند خورشید است؛ غول سرخ شدن خورشید هم در آینده‌ای بسیار دور چنین راهی را می‌رود. ارکتوروس با سرعت زیاد نسبت به خورشید حرکت می‌کند و در طول هزاران سال، جابه‌جایی‌اش در آسمان آشکار می‌شود.

در سال ۱۹۳۳ نمایشگاه «قرن پیشرفت» شیکاگو با نوری آغاز شد که از ارکتوروس آمده بود. آن زمان فاصلهٔ ستاره حدود ۴۰ سال نوری برآورد می‌شد؛ یعنی نوری که از آن گرفتند هم‌زمان با نمایشگاه جهانی ۱۸۹۳ شیکاگو راه افتاده بود. نور ستاره به یک سلول فوتوالکتریک رسید و چراغ‌های نمایشگاه را روشن کرد.

ارکتوروس را چگونه پیدا کنیم؟

از دستهٔ ملاقهٔ دب اکبر (در ایران به «هفت‌برادران» هم معروف) قوسی بکشید؛ این قوس به ارکتوروس می‌رسد و با ادامه‌اش به اسپیکا. نارنجی بودن رنگ ارکتوروس حتی با چشم غیرمسلح پیداست و آن را از ستارهٔ سفید اسپیکا جدا می‌کند. در ایران از اواخر زمستان تا میانهٔ تابستان در آسمان شب دیده می‌شود.

پرسش‌های رایج

### ارکتوروس چندمین ستارهٔ درخشان آسمان است؟
ارکتوروس چهارمین ستارهٔ درخشان آسمان شب است، پس از شباهنگ، سهیل و آلفا قنطورس. در نیم‌کرهٔ شمالی درخشان‌ترین ستاره است.

### ارکتوروس چه رنگی است؟
ارکتوروس نارنجی است، چون دمای سطحش حدود ۴۳۰۰ کلوین است و از خورشید سردتر است.

### فاصلهٔ ارکتوروس تا زمین چقدر است؟
ارکتوروس حدود ۳۷ سال نوری از ما دور است. یعنی نوری که امروز از آن می‌بینیم، حدود ۳۷ سال پیش راه افتاده است.

### ارکتوروس را کی می‌توان دید؟
از اواخر زمستان تا میانهٔ تابستان در شب‌های ایران دیده می‌شود. بهترین زمان رصد آن اردیبهشت و خرداد است که در ساعت‌های آغاز شب بالای سر قرار می‌گیرد.