آلتایر Altair

آلتایر (Altair) یا آلفا عقاب، با قدر ظاهری حدود ۰٫۸ درخشان‌ترین ستارهٔ صورت فلکی عقاب و یکی از سه رأس «مثلث تابستانی» است. نام عربی آن «نسر طائر»، یعنی عقاب پرنده، است. فاصلهٔ آن حدود ۱۷ سال نوری است و از همین رو یکی از نزدیک‌ترین ستاره‌های درخشان آسمان به شمار می‌رود.

چرا آلتایر استثنایی است؟

آلتایر ستاره‌ای سفید از رستهٔ A با جرم حدود ۱٫۸ و درخشندگی حدود ده برابر خورشید است. ویژگی شگفت‌انگیزش چرخش است: هر دور چرخش به دور خود را در کمتر از ۹ ساعت کامل می‌کند، در حالی که خورشید حدود ۲۵ روز زمان لازم دارد. سرعت چرخش استوایی آن بیش از ۲۰۰ کیلومتر بر ثانیه است. چنین چرخشی ستاره را پهن کرده است؛ شعاع استوایی‌اش حدود ۲۰ درصد بیشتر از قطبی است. تصویر‌برداری تداخل‌سنجی در دههٔ ۲۰۰۰ شکل بیضوی و تیره‌تر بودن استوا (تیرگی گرانشی) را آشکار کرد.

آلتایر و مثلث تابستانی

وگا در شلیاق، دنب در ماکیان و آلتایر در عقاب «مثلث تابستانی» را می‌سازند که در شب‌های تیر و مرداد بالای سر دیده می‌شود. راه شیری از میان این مثلث می‌گذرد. در افسانهٔ چینی «چی‌شی»، آلتایر چوپان و وگا بافنده است که راه شیری آن دو را از هم جدا می‌کند و فقط یک شب در سال می‌توانند یکدیگر را ببینند. در ژاپن نیز تاناباتا با همین داستان برگزار می‌شود.

پرسش‌های رایج

### آلتایر چقدر از ما دور است؟
آلتایر حدود ۱۷ سال نوری از ما فاصله دارد و جزو نزدیک‌ترین ستاره‌های پرنور آسمان است.

### آلتایر چرا بیضوی است؟
آلتایر آن‌قدر سریع می‌چرخد که نیروی گریز از مرکز آن را در استوا برآمده کرده است. نتیجه، ستاره‌ای پهن و بیضوی‌شکل است که قطب‌هایش داغ‌تر و روشن‌تر از استوایش دیده می‌شود.

### آلتایر در کدام فصل دیده می‌شود؟
آلتایر در تابستان و اوایل پاییز در آسمان شب ایران دیده می‌شود و بهترین زمان آن مرداد و شهریور است که در بالای آسمان قرار دارد.

### مثلث تابستانی از چه ستاره‌هایی ساخته شده؟
مثلث تابستانی را وگا، دنب و آلتایر می‌سازند که هر یک درخشان‌ترین ستارهٔ صورت‌های فلکی شلیاق، ماکیان و عقاب‌اند و در شب‌های تابستان به‌آسانی پیدا می‌شوند.