خورشیدگرفتگی حلقوی Annular solar eclipse

گاهی ماه درست در مقابل خورشید قرار می‌گیرد ولی از قرص خورشید کوچک‌تر دیده می‌شود. نتیجه حلقه‌ای باریک و درخشان از خورشید است که پیرامون ماه سیاه دیده می‌شود. این پدیده خورشیدگرفتگی حلقوی و گاهی «حلقهٔ آتش» نامیده می‌شود.

چرا خورشیدگرفتگی حلقوی رخ می‌دهد؟

مدار ماه به دور زمین بیضی است. وقتی ماه به نقطهٔ دور مدارش (اوج) نزدیک است، قطر ظاهری‌اش کوچک‌تر، حدود ۳۰ دقیقه قوس، و از قطر ظاهری خورشید کمتر است. اگر گرفتگی در چنین زمانی رخ دهد، ماه نمی‌تواند خورشید را بپوشاند و حلقه‌ای از آن بیرون می‌ماند. شرط دیگر همان شرط هر خورشیدگرفتگی است: ماه در ماه نو، روی صفحهٔ مدار زمین.

بیشترین مدت «حلقه‌بودن» می‌تواند به حدود ۱۲ دقیقه و ۳۰ ثانیه برسد، بسیار بیشتر از تمامیت در خورشیدگرفتگی کامل. نوار دیدن حلقه‌ای نیز مانند کامل باریک است و بیرون آن، فقط گرفتگی جزئی دیده می‌شود. نمونه‌های اخیر در ۱۴ اکتبر ۲۰۲۳ و ۲ اکتبر ۲۰۲۴ و ۱۷ فوریهٔ ۲۰۲۶ رخ داده‌اند.

آیا نگاه کردن به آن بی‌خطر است؟

نگاه کردن به آن بی‌خطر نیست. در خورشیدگرفتگی حلقوی هیچ‌گاه لحظه‌ای بی‌خطر برای نگاه کردن بدون محافظ وجود ندارد، چون حتی در اوج گرفتگی حلقهٔ خورشید بسیار درخشان است و چشم را آسیب می‌زند. از ابتدا تا انتها باید از عینک یا فیلتر مخصوص استفاده کرد (ایمنی مشاهدهٔ خورشیدگرفتگی). تفاوت مهم با خورشیدگرفتگی کامل همین است: در کامل لحظهٔ تمامیت ایمن است، در حلقوی هرگز.

در گرفتگی حلقوی تاج و ستاره‌ها دیده نمی‌شوند و آسمان فقط کمی تیره می‌شود. گرفتگی ترکیبی (هیبرید) هم هست که در بخشی از مسیر حلقوی و در بخشی کامل دیده می‌شود. ماه در همهٔ این‌ها همان ماه است؛ فقط فاصله‌اش فرق می‌کند.

پرسش‌های رایج

### خورشیدگرفتگی حلقوی چیست؟
وقتی ماه از خورشید کوچک‌تر دیده می‌شود و فقط بخش میانی آن را می‌پوشاند و حلقه‌ای روشن از خورشید دیده می‌شود.

### فرق گرفتگی حلقوی با کامل چیست؟
در کامل، ماه خورشید را کاملاً می‌پوشاند و روز تاریک می‌شود. در حلقوی ماه کوچک‌تر است و حلقه‌ای روشن از خورشید می‌ماند.

### آیا در خورشیدگرفتگی حلقوی می‌توان بدون عینک نگاه کرد؟
خیر. برخلاف خورشیدگرفتگی کامل، در گرفتگی حلقوی هیچ لحظه‌ای برای نگاه بدون محافظ ایمن نیست و باید در تمام مدت از عینک مخصوص استفاده کرد.

### حلقهٔ آتش چیست؟
نام عامیانهٔ خورشیدگرفتگی حلقوی است، چون حلقه‌ای از خورشید دور ماه می‌ماند.