فازهای ماه Lunar phase

ماه خودش نور ندارد و نیمی از آن، همان نیمه‌ای که رو به خورشید است، همیشه روشن است. آنچه از زمین می‌بینیم فقط بخشی از همین نیمهٔ روشن است و با گردش ماه به دور زمین، این بخش هر شب کمی فرق می‌کند.

فازها ربطی به سایهٔ زمین ندارند. این یک باور رایج اما نادرست است؛ سایهٔ زمین فقط در ماه‌گرفتگی روی ماه می‌افتد.

فازهای اصلی ماه کدامند؟

هشت فاز را معمولاً نام می‌برند که چهار تای آن‌ها اصلی است. در ماه نو (محاق) ماه میان زمین و خورشید است و نیمهٔ تاریکش رو به ماست، پس دیده نمی‌شود. چند روز بعد هلال باریکی در غرب و کمی پس از غروب خورشید پیدا می‌شود. در تربیع اول نیمی از قرص ماه روشن است و نزدیک شب هفتم ماه دیده می‌شود. سپس ماه رو به بدر می‌رود و در بدر (ماه کامل)، که حدود دو هفته پس از ماه نو است، زمین میان ماه و خورشید قرار دارد و همهٔ قرص روشن دیده می‌شود. بعد از آن نور ماه کم می‌شود: تربیع دوم و سپس هلال آخر ماه که پیش از طلوع خورشید در شرق دیده می‌شود.

چرا ماه فاز دارد؟

ماه فاز دارد چون زاویهٔ میان خورشید، زمین و ماه در طول ماه عوض می‌شود. وقتی ماه در جهت خورشید است، نیمهٔ روشنش از ما پنهان است و هرچه از خورشید دورتر می‌شود، سهم بیشتری از نیمهٔ روشن به سوی ما می‌آید. فاصلهٔ میان دو ماه نو متوالی، یعنی ماه همدوس (سینودی)، حدود ۲۹٫۵ روز است و کمی از دورهٔ واقعی گردش ماه (حدود ۲۷٫۳ روز) بلندتر است، چون زمین هم در این مدت به دور خورشید جلو می‌رود (گردش زمین به دور خورشید).

تقویم‌های قمری بر پایهٔ همین چرخه ساخته شده‌اند (تقویم قمری).

پرسش‌های رایج

### چرا هر شب شکل ماه فرق می‌کند؟
ماه هر شب حدود ۱۳ درجه به شرق جابه‌جا می‌شود و زاویه‌اش با خورشید تغییر می‌کند. به همین دلیل مقدار نیمهٔ روشنی که از زمین می‌بینیم هر شب کمی فرق دارد.

### فرق ماه نو با هلال چیست؟
ماه نو لحظه‌ای است که ماه میان زمین و خورشید است و قابل دیدن نیست. هلال چند روز بعد، وقتی ماه کمی از خورشید فاصله گرفته، به صورت باریکه‌ای روشن دیده می‌شود.

### آیا ماه کامل همیشه ماه‌گرفتگی دارد؟
خیر. مدار ماه نسبت به مدار زمین کمی کج است و بیشتر وقت‌ها ماه در بدر بالا یا پایین سایهٔ زمین می‌گذرد. فقط وقتی هر سه جرم تقریباً در یک خط باشند ماه‌گرفتگی رخ می‌دهد.

### ماه کامل چه ساعتی طلوع می‌کند؟
ماه کامل تقریباً هم‌زمان با غروب خورشید طلوع می‌کند و نزدیک سپیده‌دم غروب می‌کند، چون در سوی مخالف خورشید قرار دارد.

### چرا همیشه یک روی ماه را می‌بینیم؟
زمان چرخش ماه به دور خودش با زمان گردشش به دور زمین برابر است. این وضعیت قفل کشندی نام دارد.