خورشیدگرفتگی کامل Total solar eclipse

در خورشیدگرفتگی کامل ماه به‌طور کامل جلوی قرص خورشید می‌ایستد و از دید ناظری در مسیر باریکی روی زمین، روز برای دقایقی به شب شبیه می‌شود. آسمان تیره می‌شود، سیاره‌ها و ستاره‌های پرنور پیدا می‌شوند و تاج خورشید که معمولاً در نور شدید پنهان است، به شکل هالهٔ نقره‌ای دیده می‌شود. این یکی از باشکوه‌ترین پدیده‌های طبیعی است.

چرا خورشیدگرفتگی کامل رخ می‌دهد؟

قطر خورشید حدود ۴۰۰ برابر ماه است و خورشید هم به‌طور تقریبی ۴۰۰ برابر دورتر از ماه است. بنابراین دو قرص در آسمان تقریباً هم‌اندازه دیده می‌شوند و ماه می‌تواند خورشید را بپوشاند. این هم‌اندازگی تصادفی است و فقط در این دوران دیده می‌شود، چون ماه آهسته از ما دور می‌شود.

گرفتگی تنها در ماه نو رخ می‌دهد، آن هم وقتی ماه در صفحهٔ مدار زمین (دایرةالبروج) باشد. چون مدار ماه ۵ درجه کج است، هر ماه گرفتگی نداریم. سایهٔ کامل ماه روی زمین باریک است، حداکثر حدود ۲۷۰ کیلومتر، و با سرعت هزارها کیلومتر در ساعت بر زمین حرکت می‌کند. بیشترین مدت تمامیت حدود ۷ دقیقه و ۳۰ ثانیه و معمولاً به‌مراتب کمتر است.

در طی گرفتگی چه می‌بینیم؟

نخست ماه به‌تدریج بخشی از خورشید را می‌پوشاند و گرفتگی جزئی را می‌بینیم. دما می‌افتد و نور عجیبی پدید می‌آید. درست پیش و پس از تمامیت، «حلقهٔ الماس» و «دانه‌های بیلی» ظاهر می‌شود که از دره‌های ماه می‌گذرد. در تمامیت فقط می‌توان بدون محافظ نگاه کرد؛ در همهٔ مراحل جزئی باید ایمن بود (ایمنی مشاهدهٔ خورشیدگرفتگی). در سال ۱۹۱۹ مشاهدهٔ همین پدیده (آزمایش ادینگتون) خمش نور را تأیید کرد.

در جایی روی زمین به‌طور میانگین هر حدود ۱۸ ماه یک گرفتگی کامل رخ می‌دهد، ولی هر نقطهٔ معین به‌طور میانگین هر حدود ۳۷۵ سال یک‌بار آن را می‌بیند. (خورشیدگرفتگی انواع دیگر هم دارد، مانند حلقوی.)

پرسش‌های رایج

### خورشیدگرفتگی کامل چیست؟
وقتی ماه درست جلوی خورشید قرار گیرد و قرص آن را کاملاً بپوشاند. فقط در مسیر باریکی از زمین کامل دیده می‌شود.

### خورشیدگرفتگی کامل چند دقیقه طول می‌کشد؟
مدت تمامیت از چند ده ثانیه تا حداکثر حدود ۷٫۵ دقیقه است؛ معمولاً ۲ تا ۴ دقیقه.

### هر چند وقت یک‌بار خورشیدگرفتگی کامل داریم؟
در جایی از زمین به‌طور میانگین هر حدود ۱۸ ماه، ولی برای یک مکان معین به‌طور میانگین هر حدود ۳۷۵ سال.

### آیا در تمامیت می‌توان بدون عینک نگاه کرد؟
فقط در دقایق تمامیت کامل، که خورشید به‌طور کامل پوشیده است. در بقیهٔ مراحل باید از عینک مخصوص استفاده کرد.