صورت فلکی حمل Aries (constellation)

صورت فلکی حمل (Aries) کوچک و کم‌نور است ولی در تاریخ نجوم نام بزرگی دارد. در نقشه‌های کهن، قوچی بالدار با پشم زرین است که در اسطورهٔ یونانی سفر آرگونوت‌ها را به دنبال پشم زرین رقم زد. سه ستارهٔ اصلی آن، حمل (آلفا)، شرطین (بتا) و مسرتیم (گاما)، خطی خمیده در آسمان پاییز می‌سازند.

چرا حمل نخستین برج است؟

حدود دو هزار سال پیش، هنگامی که منجمان یونانی از جمله هیپارخوس فهرست‌های ستاره‌ای را نوشتند، خورشید هنگام اعتدال بهاری در صورت فلکی حمل بود. به همین دلیل نقطهٔ اعتدال بهاری را «نقطهٔ حمل» نامیدند و دوازده برج را از آن شمردند. اما تقدیم اعتدالین این نقطه را آهسته به سمت حوت برد، پس امروز اعتدال بهاری دیگر در حمل نیست، با اینکه نام قدیمی ماند.

ستاره‌ها و اجرام حمل

درخشان‌ترین ستارهٔ حمل، هامل یا «حمل»، غولی نارنجی‌رنگ در فاصلهٔ حدود ۶۶ سال نوری است و قدر ظاهری‌اش حدود ۲ است. شرطین دوتایی است و مسرتیم با تلسکوپ کوچک دو ستارهٔ سفید هم‌درخشش نشان می‌دهد. خورشید حدود ۲۹ فروردین تا ۲۳ اردیبهشت از پیش‌زمینهٔ حمل می‌گذرد.

چگونه حمل را ببینیم؟

حمل در پاییز در آسمان شرقی و سپس بالای سر دیده می‌شود. ساده‌ترین راه پیدا کردنش این است که ابتدا ثور و خوشهٔ پروین را بیابید؛ حمل در سمت غرب آن، میان حوت و ثور، جای دارد. در آسمان شهر فقط هامل و شرطین دیده می‌شوند.

پرسش‌های رایج

### آیا نوروز هنوز در صورت فلکی حمل رخ می‌دهد؟
نه. در گذشته، حدود دو هزار سال پیش، اعتدال بهاری در حمل بود، ولی امروز به دلیل تقدیم اعتدالین در صورت فلکی حوت رخ می‌دهد.

### هامل چه ستاره‌ای است؟
هامل (آلفا حمل) درخشان‌ترین ستارهٔ حمل است؛ غولی نارنجی‌رنگ با فاصلهٔ حدود ۶۶ سال نوری و درخشندگی چند ده برابر خورشید. نام آن از عبارت عربی «رأس‌الحمل» (سر قوچ) آمده است.

### برج حمل چه فرقی با صورت فلکی حمل دارد؟
برج حمل در طالع‌بینی بخشی ۳۰ درجه‌ای از سال است که از نوروز شروع می‌شود، ولی صورت فلکی حمل گروهی از ستارگان در آسمان است و دیگر هم‌زمان با آغاز بهار پشت خورشید نیست.

### حمل از ایران دیده می‌شود؟
بله. حمل در پاییز و زمستان در شب‌های ایران دیده می‌شود، هرچند ستاره‌هایش کم‌نورند و آسمان تاریک می‌خواهد.