منطقةالبروج Zodiac

منطقةالبروج («زودیاک») کمربندی در آسمان است که مسیر ظاهری حرکت خورشید، ماه و سیاره‌ها را در میان ستارگان زمینه در بر می‌گیرد. چون مدار سیاره‌ها تقریباً در یک صفحه است، همه‌شان از همین نوار می‌گذرند. خط وسط این نوار دایرةالبروج، یعنی مسیر ظاهری خورشید در طول سال، است.

برج‌های دوازده‌گانه

تمدن‌های باستانی، به‌ویژه بابلی‌ها، این نوار را به دوازده بخش حدود ۳۰ درجه‌ای بخش کردند: حمل، ثور، جوزا، سرطان، اسد، سنبله، میزان، عقرب، قوس، جدی، دلو و حوت. این برج‌ها نام خود را از صورت‌های فلکی مجاور گرفته‌اند، ولی با آن‌ها یکی نیستند: تقسیم‌ها مساوی‌اند، اما مرز صورت‌های فلکی نامساوی است. خورشید در واقع از سیزده صورت فلکی عبور می‌کند، چون صورت مارافسا (ophiuchus) نیز بخشی از دایرةالبروج را می‌پوشاند.

چرا برج‌ها جابه‌جا شده‌اند؟

محور چرخش زمین با دوره‌ای حدود ۲۶ هزار سال می‌چرخد و این «تقدم اعتدالین» باعث می‌شود نقطهٔ اعتدال بهاری آرام‌آرام در میان ستارگان جابه‌جا شود. هیپارخوس در سدهٔ دوم پیش از میلاد آن را کشف کرد. اکنون نقطهٔ اعتدال بهاری در صورت فلکی حوت است، نه حمل، و برج‌های رایج دیگر با صورت‌های فلکی همنام فاصلهٔ حدود یک ماه دارند.

منطقةالبروج در گاه‌شماری و تاریخ علم

در گاه‌شماری هجری خورشیدی هر ماه با ورود خورشید به یک برج آغاز می‌شود. اخترشناسان قدیم، از بطلمیوس تا عبدالرحمان صوفی، صورت‌های این منطقه را فهرست و توصیف کردند. مقصود از منطقةالبروج در نجوم رصدی، راهنمایی برای یافتن سیاره‌ها است، چون هر سیاره همیشه در آن نوار دیده می‌شود. «طالع‌بینی» که برای هر برج ویژگی‌هایی قائل است، علم نیست و پایهٔ تجربی ندارد.

پرسش‌های رایج

### منطقةالبروج چیست؟
منطقةالبروج نواری در آسمان است که خورشید، ماه و سیاره‌ها همواره در آن دیده می‌شوند و از دوازده بخش به نام برج ساخته شده است.

### چرا همهٔ سیاره‌ها در منطقةالبروج دیده می‌شوند؟
چون سیاره‌ها از یک دیسک گرد و تقریباً مسطح به وجود آمدند، مدارهایشان نزدیک به یک صفحه است و از دید ما در همان نوار آسمان حرکت می‌کنند.

### آیا برج‌های امروز با صورت‌های فلکی یکی هستند؟
نه. به دلیل تقدم اعتدالین و تفاوت اندازهٔ صورت‌ها با تقسیم برابر ۳۰ درجه‌ای، برج‌ها و صورت‌های فلکی همنام فاصله دارند.