صورت فلکی کلب اکبر Canis Major

صورت فلکی کلب اکبر (Canis Major) در جنوب‌شرقی شکارچی قرار دارد و در اسطوره‌ها یکی از دو سگ شکاری او شمرده می‌شود. ستارهٔ درخشان شباهنگ آن را در آسمان زمستان یکی از آسان‌ترین صورت‌های فلکی برای شناسایی کرده است. نام فارسی «سگ بزرگ» ترجمهٔ همین نام لاتین است.

چرا کلب اکبر مهم است؟

شباهنگ (آلفا کلب اکبر) با قدر ظاهری حدود منفی ۱٫۵ درخشان‌ترین ستارهٔ آسمان شب است و فقط ۸٫۶ سال نوری از ما فاصله دارد. دلیل درخشندگی‌اش هم نزدیکی و هم درخشندگی ذاتی حدود ۲۵ برابر خورشید است. همدم کم‌نور آن، شباهنگ B، یک کوتولهٔ سفید است. مصریان باستان طلوع هم‌زمان شباهنگ با خورشید را نشانهٔ نزدیکی طغیان نیل می‌دانستند. «روزهای سگی» تابستان هم از همین طلوع نام گرفته‌اند.

ستاره‌ها و اجرام دیگر

ستارهٔ عذرا (اپسیلون کلب اکبر)، وزن (دلتا) و مرزم (بتا) در این صورت فلکی هم درخشان‌اند. خوشهٔ باز مسیه ۴۱ را که با دوربین دوچشمی در جنوب شباهنگ دیده می‌شود، حدود ۲۳۰۰ سال پیش هم ارسطو توصیف کرده بود. VY کلب اکبر یکی از بزرگ‌ترین ستاره‌های شناخته‌شده است، هرچند با چشم دیده نمی‌شود.

چگونه کلب اکبر را پیدا کنیم؟

سه ستارهٔ کمربند شکارچی را به سمت پایین و چپ امتداد دهید؛ به درخشان‌ترین ستارهٔ آسمان، شباهنگ، می‌رسید. چند ستارهٔ دیگر زیر آن سگ بزرگ را کامل می‌کنند. هرچه به جنوب ایران نزدیک‌تر باشید، کلب اکبر بلندتر از افق دیده می‌شود.

پرسش‌های رایج

### شباهنگ چرا از همه ستاره‌ها پرنورتر دیده می‌شود؟
شباهنگ هم نزدیک است (حدود ۸٫۶ سال نوری) و هم ذاتاً از خورشید پرنورتر. ترکیب این دو، آن را به درخشان‌ترین ستارهٔ آسمان شب تبدیل کرده است.

### کلب اکبر را کی می‌توان دید؟
از آذر تا اسفند، در آسمان جنوبی شب‌های ایران دیده می‌شود و اوج آن در دی و بهمن، حوالی ساعت ۹ شب است.

### آیا شباهنگ و پروسیون هم‌خانواده‌اند؟
نه. شباهنگ در کلب اکبر و پروسیون در کلب اصغر است. هر دو از نزدیک‌ترین و درخشان‌ترین ستاره‌هاست و همراه با ابط‌الجوزا مثلث زمستانی را می‌سازند.

### آیا شباهنگ در ایران هم نام دارد؟
بله. در فارسی و عربی کهن «شعرای یمانی» و در متون ایرانی «تشتر» هم به آن گفته‌اند.