کاپلا Capella

کاپلا (Capella) یا آلفا ممسک الاعنه (آلفا ارابه‌ران) با قدر ظاهری حدود ۰٫۰۸ ششمین ستارهٔ درخشان آسمان شب است. نام لاتین آن به معنی «بزغالهٔ ماده» است و در فارسی و عربی «عیوق» خوانده می‌شود. این ستاره حدود ۴۳ سال نوری از ما فاصله دارد و برای ایران در بیشتر شب‌های سال بالای افق است.

کاپلا یک ستاره نیست

آنچه با چشم یک ستارهٔ زردرنگ دیده می‌شود، در واقع چهار ستاره است. دو ستارهٔ اصلی، کاپلا Aa و Ab، غول‌هایی زرد با جرمی حدود ۲٫۵ برابر خورشید هستند که هر ۱۰۴ روز یک‌بار به دور یکدیگر می‌گردند؛ آن‌قدر نزدیک‌اند که با تلسکوپ معمولی از هم جدا نمی‌شوند و با طیف‌سنجی و تداخل‌سنجی شناخته شده‌اند. دو ستارهٔ دیگر، کوتوله‌های سرخ کم‌نور، در فاصلهٔ دورتر به دور آن جفت می‌چرخند. چنین ساختاری مثالی خوب از ستارهٔ دوتایی و منظومه‌های چندگانه است.

هر دو غول زرد از رستهٔ مشابه‌اند و هرکدام حدود ۹ تا ۱۲ برابر خورشید شعاع دارند. آن‌ها در مرحلهٔ تکامل پس از رشتهٔ اصلی هستند.

کاپلا را چگونه پیدا کنیم؟

کاپلا در کنار ثور و شکارچی جای دارد و در شب‌های زمستان در شمال شرقی بالا می‌آید. نزدیک آن مثلثی کوچک از ستاره‌ها («بزغاله‌ها») دیده می‌شود. در تابستان کاپلا پایین در شمال دیده می‌شود و فقط در ساعت‌های کوتاهی نزدیک افق شمالی می‌رود.

پرسش‌های رایج

### کاپلا چندمین ستارهٔ درخشان آسمان است؟
کاپلا ششمین ستارهٔ درخشان آسمان شب است، پس از شباهنگ، سهیل، آلفا قنطورس، ارکتوروس و وگا، و پیش از ستارهٔ پای شکارچی (ریگل). برای مقایسه، فهرست درخشان‌ترین ستارگان را ببینید.

### کاپلا چه رنگی است؟
کاپلا زردرنگ است، مانند خورشید ولی اندکی پررنگ‌تر؛ چون دو غول زرد هستند که با دمای سطحی نزدیک به خورشید می‌درخشند.

### کاپلا را کی می‌توان دید؟
بهترین زمان از پاییز تا اوایل بهار است، به‌ویژه زمستان که در ساعت‌های آغاز شب در شمال شرقی تا بالای سر دیده می‌شود.

### کاپلا چقدر از ما دور است؟
کاپلا حدود ۴۳ سال نوری از ما فاصله دارد؛ پس نوری که از آن می‌بینیم، حدود ۴۳ سال پیش راه افتاده است.