دانشنامهجرم آسمانی
سانتورها Centaur
سانتورها اجرام کوچک یخی‌اند که میان مدار مشتری و نپتون می‌گردند، مدارشان ناپایدار است و ویژگی‌هایی از هر دو گروه سیارک و دنباله‌دار دارند.
نام‌های دیگر: Centaur (small Solar System body)، سانتور (ریزسیاره)
سانتورها گروهی از ریزسیاره‌های یخی‌اند که مدارشان بخشی یا کل مسیر میان مشتری و نپتون را دربرمی‌گیرد. نام آنها از موجودات افسانه‌ای نیمه‌انسان و نیمه‌اسب گرفته شده، چون ماهیتی دوگانه دارند: بعضی بیشتر شبیه سیارک و بعضی شبیه دنباله‌دار رفتار می‌کنند.
سانتورها چگونه شناخته شدند؟
نخستین سانتور، «کایرون» (۲۰۶۰ Chiron)، در سال ۱۹۷۷ به‌دست چارلز کوول کشف شد. بعدها دیده شد که کایرون گاهی دم و کومهٔ دنباله‌دار می‌سازد و به همین دلیل دنباله‌دار ۹۵P هم شمرده می‌شود. «فولوس» در ۱۹۹۲ دومین نمونه بود و پس از آن صدها سانتور پیدا شد. قطر بیشترشان از چند کیلومتر تا چند ده یا چند صد کیلومتر متغیر است.
مدار و سرنوشت آنها
مدار سانتورها ناپایدار است. گرانش غول‌های گازی آنها را در طول چند میلیون سال، معمولاً حدود ده میلیون سال، یا به منظومهٔ شمسی درونی می‌فرستد یا از منظومه بیرون می‌اندازد. بنابراین باید منبعی تازه‌کننده وجود داشته باشد. باور بر این است که بیشترشان از کمربند کایپر و دیسک پراکنده می‌آیند و آنها را «فرارکننده‌های» این ناحیه می‌دانند. برخی از آنها بعدها به دنباله‌دارهای خانوادهٔ مشتری تبدیل می‌شوند.
چرا سانتورها جالب‌اند؟
سانتورها مواد دست‌نخوردهٔ منظومهٔ شمسی بیرونی را نشان می‌دهند. در ۲۰۱۴ با روش اختفا معلوم شد «کاریکلو»، بزرگ‌ترین سانتور شناخته‌شده با قطری حدود ۲۵۰ کیلومتر، حلقه‌هایی دارد؛ نخستین ریزسیاره‌ای که حلقه داشتن آن ثابت شد. رنگ سطح سانتورها یا آبی-خاکستری یا سرخ است که ترکیب‌های سطحی متفاوتی را نشان می‌دهد.
پرسش‌های رایج
### سانتور در نجوم یعنی چه؟
سانتور جرم کوچک یخی است که در منطقهٔ میان مدار مشتری و نپتون می‌گردد و ویژگی‌های سیارک و دنباله‌دار را با هم دارد.
### نخستین سانتور کدام بود؟
نخستین سانتور کایرون بود که در ۱۹۷۷ توسط چارلز کوول کشف شد.
### آیا سانتورها حلقه دارند؟
بله. در سال ۲۰۱۴ مشخص شد که سانتور کاریکلو دارای حلقه است و بعدها نشانه‌هایی از حلقه در کایرون نیز گزارش شد.
### سانتورها از کجا آمدهاند؟
بیشتر آنها احتمالاً از کمربند کایپر و دیسک پراکنده آمدهاند و گرانش مشتری و نپتون آنها را به مدارهای درونیتر کشانده است.
فکت علمی
دانستنی‌ها
- ۱۹ خرداد ۱۴۰۴کایرون، سنتور منظومهکایرون نخستین کشفشدهٔ قنطورسهاست، جرمهایی که میان مدار سیارکها و کمربند کایپر می‌گردند؛ در ۱۹۸۹ دیدند مثل دنباله‌دار رفتار میکند و گاز و غبار میپراکند.
- ۱۸ تیر ۱۴۰۳حلقههای سیارک شاریکلوشاریکلو، یک جرم یخیصخرهای از دستهٔ قنطورسها، دو حلقهٔ باریک دارد؛ نخستین جرم کوچک منظومهٔ شمسی که حلقهاش کشف شد.
- ۱۱ خرداد ۱۴۰۳حلقه برای اجرام کوچکحلقه فقط برای سیارههای بزرگ نیست: «شاریکلو»، بزرگ‌ترین سانتور شناخته‌شده (جرمی میان سیارک و دنباله‌دار)، دو حلقهٔ باریک دارد. دور سیارهٔ کوتولهٔ هاومیا و جرم کوآوار هم حلقه یافتهاند.