رصدخانه پرتو ایکس چاندرا Chandra X-ray Observatory

رصدخانهٔ پرتو ایکس چاندرا (Chandra) یکی از «رصدخانه‌های بزرگ» ناسا در کنار هابل و اسپیتزر است. جو زمین پرتو ایکس را جذب می‌کند، پس برای رصد آن باید تلسکوپ را به فضا برد. چاندرا در ۲۳ ژوئیهٔ ۱۹۹۹ با شاتل کلمبیا پرتاب شد و نامش به یاد سوبرامانیان چاندراسخار است.

چاندرا چگونه کار می‌کند؟

آینه‌های آن به‌صورت استوانه‌ای تو در تو و با زاویهٔ بسیار کم نسبت به پرتو ایکس ساخته شده‌اند، چون پرتو ایکس بر آینهٔ معمولی جذب می‌شود. وضوح تصویر آن حدود نیم ثانیهٔ قوسی است، بهترین در میان تلسکوپ‌های پرتو ایکس. مدار آن بسیار کشیده است و در دورترین نقطه، فاصله‌اش از زمین به حدود یک‌سوم راه ماه می‌رسد. دورهٔ مداری آن حدود ۶۴ ساعت است.

دستاوردها

چاندرا گاز بسیار داغ خوشه‌های کهکشانی را دید و در خوشهٔ گلوله شواهدی برای ماده تاریک فراهم کرد. از بقایای ابرنواخترها، تپ‌اخترها و سیاه‌چاله‌ها تصاویر دقیقی گرفته است، از جمله سیاه‌چالهٔ مرکز راه شیری کمان A* و فوران‌های آن. همچنین نقش مهمی در اخترشناسی پرتو ایکس و پژوهش دربارهٔ انرژی تاریک داشته است.

وضعیت

تا سال ۲۰۲۶ چاندرا همچنان فعال است. بودجهٔ آن در ناسا چند سال مورد بحث و در معرض کاهش بود، ولی بودجهٔ سال مالی ۲۰۲۶ با مبلغی حدود ۶۳ میلیون دلار تصویب شد و رصدها ادامه دارد.

پرسش‌های رایج

### رصدخانهٔ چاندرا چیست؟
تلسکوپ فضایی پرتو ایکس ناسا که از سال ۱۹۹۹ در مدار زمین کار می‌کند.

### چرا پرتو ایکس را باید در فضا رصد کرد؟
چون جو زمین پرتو ایکس را جذب می‌کند و به سطح نمی‌رسد.

### نام چاندرا از کجا آمده است؟
از سوبرامانیان چاندراسخار، اخترفیزیک‌دان هندی‌تبار و برندهٔ نوبل.

### چاندرا چه چیزهایی را دیده است؟
گاز داغ خوشه‌ها، بقایای ابرنواختر، سیاه‌چاله‌ها و تپ‌اخترها را تصویر کرده است.