رفتن به محتوا
فلک‌بینfalakbin.ir
کانال تلگرام

صفحهٔ اصلی فلک‌بین

آسمان

فضا

زمین

دانش

ابزار

حساب و فرمول

تاریخ و زمان

واحد و اندازه

ریاضی

آسمان و فضا

بدن

آزمایشگاه

آسمان

منظومه و فضا

زمین

نور و کیهان

کیهان و اخترفیزیک

فلک‌بین

کانال فلک‌بین در تلگرام

دانشنامهکهکشان‌ها و کیهانمفهوم

گاه‌شمار جهان Chronology of the universe

گاه‌شمار جهان توصیف علمی مراحل تحول کیهان از حالت داغ و چگال آغازین تا امروز است؛ هسته‌زایی، تشکیل اتم‌ها، پیدایش ستاره‌ها و کهکشان‌ها و سپس منظومهٔ شمسی از رویدادهای اصلی آن‌اند.

نام‌های دیگر: تاریخچهٔ کیهان

مه‌بانگ (بیگ‌بنگ)
NASA/WMAP Science Team / Wikimedia Commons · Public domain · منبع تصویر

بنا بر مدل استاندارد کیهان‌شناسی، جهان حدود ۱۳٫۸ میلیارد سال پیش با مه‌بانگ آغاز شد و از حالتی بسیار داغ و چگال به کیهان امروزی منبسط شد. تاریخچهٔ کیهان این مسیر را به دوره‌هایی تقسیم می‌کند که هرکدام با فرایندهای فیزیکی ویژه‌ای شناخته می‌شوند.

جهان در لحظه‌ها و دقیقه‌های نخست چگونه بود؟

در مدل‌های تورمی، کسری از ثانیه پس از آغاز، جهان در مرحلهٔ تورم کیهانی برای زمانی بسیار کوتاه با شتابی عظیم منبسط شد. سپس جهان از پلاسمای داغ کوارک‌ها و گلوئون‌ها پر شد که با سردشدن، پروتون و نوترون ساخت. در چند دقیقهٔ نخست، همجوشی هسته‌ای هلیوم و مقدار اندکی لیتیوم و دوتریوم پدید آورد؛ فرایندی که «هسته‌زایی مه‌بانگی» نام دارد.

چه زمانی نور و ستاره‌ها پدیدار شدند؟

حدود ۳۸۰ هزار سال پس از آغاز، جهان به‌اندازهٔ کافی سرد شد که الکترون‌ها به هسته‌ها بپیوندند و اتم‌های خنثی بسازند. در این «بازترکیب»، نور آزاد شد و امروز به‌صورت ریزموج زمینهٔ کیهانی دیده می‌شود. سپس «عصر تاریکی» آمد که ستاره‌ای نبود. نخستین ستاره‌ها چند صد میلیون سال نخست پس از مه‌بانگ روشن شدند و در دورهٔ بازیونش کیهان هیدروژن میان‌کهکشانی دوباره یونیده شد. نخستین کهکشان‌ها هم در همین دوره شکل گرفتند.

دورهزمان تقریبی
تورمکسری بسیار کوچک از ثانیه
هسته‌زایی مه‌بانگیچند دقیقه
بازترکیب و نور زمینهحدود ۳۸۰ هزار سال
نخستین ستاره‌هاچند صد میلیون سال نخست
شکل‌گیری منظومهٔ شمسیحدود ۴٫۶ میلیارد سال پیش

بعد از آن چه شد؟

کهکشان‌ها در ساختارهای بزرگ‌تری مانند خوشه‌ها و رشته‌های کیهانی به هم پیوستند. حدود ۴٫۶ میلیارد سال پیش منظومهٔ شمسی پدید آمد. در حدود پنج میلیارد سال اخیر، انرژی تاریک انبساط جهان را شتاب داده است. آیندهٔ کیهان بسته به ماهیت انرژی تاریک متفاوت خواهد بود؛ این پرسش در سرانجام کیهان بررسی می‌شود.

پرسش‌های رایج

  1. جهان چند سال دارد؟

    بنا بر بهترین اندازه‌گیری‌ها، سن جهان حدود ۱۳٫۸ میلیارد سال است.

  2. پیش از مه‌بانگ چه بود؟

    تاریخچهٔ کیهان با نظریه‌های کنونی تنها تا نزدیک لحظهٔ آغاز قابل توصیف است. دربارهٔ پیش از آن، یا اصلاً مفهومی از «پیش» وجود دارد یا نه، فرضیه‌های مختلفی هست و پاسخ قطعی ندارد.

  3. نخستین ستاره‌ها کی پدید آمدند؟

    نخستین ستاره‌ها چند صد میلیون سال نخست پس از مه‌بانگ شکل گرفتند. تلسکوپ‌هایی مانند جیمز وب کهکشان‌های همین دوران را مشاهده می‌کنند.

منابع

  1. The Universe’s History · NASA

آخرین بازبینی:

دانش

امروز در بخش دانش

فلک‌بین

در گوشه‌های دیگر فلک‌بین