صلیب جنوبی Crux

صلیب جنوبی (Crux) صورت فلکی‌ای است که چهار ستارهٔ درخشانش شکل یک صلیب یا بادبادک کوچک را در آسمان جنوب می‌سازند. با اینکه از نظر وسعت کوچک‌ترین صورت فلکی رسمی است، نمادی آشنا در آسمان نیم‌کرهٔ جنوبی و پرچم کشورهایی مانند استرالیا، نیوزیلند، برزیل و پاپوا گینهٔ نو شده است.

ستاره‌های صلیب جنوبی

درخشان‌ترین ستاره آکرکس (آلفا صلیب) در انتهای جنوبی صلیب است؛ ستاره‌ای چندگانه که حدود ۳۲۰ سال نوری فاصله دارد. ستاره‌های بعدی میموزا (بتا)، گاکروکس (گاما) که غولی سرخ‌رنگ و نزدیک است و دلتا صلیب هستند. در کنار صلیب، «کیسهٔ زغال» تکه‌ای تیره از غبار میان‌ستاره‌ای در برابر نور راه شیری است که مانند حفره‌ای سیاه دیده می‌شود. خوشهٔ «جعبهٔ جواهر» نیز در همین محدوده است.

چگونه صلیب جنوبی جنوب را نشان می‌دهد؟

درازای محور بلند صلیب (از آکرکس تا گاکروکس) را حدود چهار و نیم برابر امتداد دهید؛ به نزدیکی قطب جنوب آسمان می‌رسید. دو ستارهٔ «نشانگر» در قنطورس، یعنی آلفا و بتا قنطورس، هم به سمت صلیب اشاره می‌کنند. دریانوردان نیم‌کرهٔ جنوبی از قرن‌ها پیش از همین نشانه‌ها استفاده می‌کنند.

آیا از ایران دیده می‌شود؟

از ایران عملاً نه: صلیب جنوبی در عرض‌های بالاتر از حدود ۲۵ تا ۳۰ درجهٔ شمالی بسیار نزدیک افق یا زیر آن است. جالب است که یونانیان باستان آن را از آسمان یونان و اسکندریه می‌دیدند و بخشی از قنطورس می‌دانستند. تقدیم اعتدالین در طول قرن‌ها آن را به‌تدریج از آسمان عرض‌های شمالی دور کرد.

پرسش‌های رایج

### صلیب جنوبی چرا اهمیت دارد؟
صلیب جنوبی یکی از شناخته‌شده‌ترین نشانه‌های آسمان جنوب است و برای یافتن جهت جنوب به کار می‌رود، همان‌طور که ستارهٔ قطبی در شمال این کار را می‌کند.

### صلیب جنوبی از تهران دیده می‌شود؟
نه. عرض جغرافیایی تهران بیش از حد شمالی است و صلیب جنوبی زیر افق جنوبی می‌ماند. فقط از مناطق خیلی جنوبی‌تر، مثلاً جنوب عربستان، بخشی از آن در افق دیده می‌شود.

### کوچک‌ترین صورت فلکی کدام است؟
صلیب جنوبی با مساحتی کمتر از ۱۰۰ درجهٔ مربع، کوچک‌ترین صورت فلکی در فهرست رسمی ۸۸ صورت فلکی است.

### کیسهٔ زغال چیست؟
کیسهٔ زغال تکه‌ای از ابر تیرهٔ غبار و گاز است که جلوی نور ستاره‌های دوردست‌تر را می‌گیرد و در کنار صلیب جنوبی در راه شیری لکهٔ سیاهی ساخته است.