تلسکوپ افق رویداد Event Horizon Telescope

تلسکوپ افق رویداد (EHT) یک تلسکوپ منفرد نیست، بلکه همکاری بین‌المللی و شبکه‌ای از رصدخانه‌های رادیویی در نقاط مختلف زمین است. این ایستگاه‌ها هم‌زمان به یک هدف نگاه می‌کنند و دادهٔ آن‌ها با هم ترکیب می‌شود. نتیجه چنان است که گویی بشقابی به‌اندازهٔ قطر زمین وجود دارد.

تلسکوپ افق رویداد چگونه کار می‌کند؟

روش آن «تداخل‌سنجی بسیار بلند پایه» (VLBI) است. هر ایستگاه موج رادیویی را در طول‌موج ۱٫۳ میلی‌متر ثبت می‌کند و دادهٔ آن با ساعت‌های اتمی بسیار دقیق مهر زمانی می‌خورد. سپس هارددیسک‌ها به مراکز پردازش فرستاده می‌شوند و داده‌ها با هم همبسته می‌شوند. توان تفکیک نهایی بسیار بالاست و می‌تواند جزئیاتی در مرتبهٔ چند ده میکروثانیهٔ قوس را ببیند، و این برای دیدن «سایهٔ» یک سیاه‌چاله در فاصلهٔ دور لازم است.

نخستین تصاویر چه بودند؟

در ۲۱ فروردین ۱۳۹۸ (۱۰ آوریل ۲۰۱۹) این همکاری نخستین تصویر یک سیاه‌چاله را منتشر کرد: سیاه‌چالهٔ کلان‌جرم مرکز کهکشان مسیه ۸۷ که با رصدهای سال ۲۰۱۷ ثبت شده بود. جرم آن حدود ۶٫۵ میلیارد برابر خورشید و فاصله‌اش حدود ۵۵ میلیون سال نوری است. تصویر حلقه‌ای روشن از گاز داغ را دور سایه‌ای تاریک نشان می‌داد، چنان‌که نسبیت عام پیش‌بینی می‌کرد.

در اردیبهشت ۱۴۰۱ (مه ۲۰۲۲) تصویر سیاه‌چالهٔ کمان A* در مرکز راه شیری هم منتشر شد. جرم آن حدود چهار میلیون برابر خورشید است و در فاصلهٔ حدود ۲۶ هزار سال نوری قرار دارد. این سیاه‌چاله بسیار کوچک‌تر و تندتغییرتر است، و تهیهٔ تصویرش دشوارتر بود.

این تصاویر چه اهمیتی دارند؟

تصاویر EHT آزمونی مستقیم برای نسبیت عام در شرایط گرانش بسیار قوی‌اند و اندازهٔ سایه با پیش‌بینی‌ها همخوان بود. آن‌ها همچنین به شناخت دیسک‌های برافزایشی و منشأ جت‌های هسته‌های کهکشانی فعال کمک می‌کنند. رصدهای بعدی، از جمله دادهٔ قطبش، میدان مغناطیسی نزدیک سیاه‌چاله‌ها را نشان داده‌اند.

پرسش‌های رایج

### تلسکوپ افق رویداد چند تلسکوپ دارد؟
EHT شبکه‌ای از چند رصدخانهٔ رادیویی در قاره‌های مختلف است و شمار ایستگاه‌هایش با گذشت سال‌ها بیشتر شده است.

### آیا EHT خود سیاه‌چاله را می‌بیند؟
نه. سیاه‌چاله نور ندارد. آنچه دیده می‌شود تابش گاز داغ پیرامون آن و «سایه»ای است که سیاه‌چاله بر آن می‌اندازد.

### نخستین تصویر سیاه‌چاله را کی منتشر کردند؟
در ۱۰ آوریل ۲۰۱۹ (۲۱ فروردین ۱۳۹۸) تصویر سیاه‌چالهٔ مسیه ۸۷ منتشر شد.