دانشنامهجرم آسمانی
سیاهچاله کلانجرم Supermassive black hole
سیاهچالهٔ کلانجرم سیاهچالهای با جرمی از میلیونها تا میلیاردها برابر خورشید است که تقریباً در مرکز هر کهکشان بزرگ قرار دارد، از جمله کهکشان راه شیری.
در مرکز بیشتر کهکشان‌های بزرگ، غول‌هایی نهفته‌اند: سیاه‌چاله‌هایی که جرمشان از حدود یک میلیون تا چند ده میلیارد برابر خورشید است. این اجرام در شکل‌گیری و تکامل کهکشانها نقشی تعیین‌کننده دارند.
## سیاهچالهٔ کلانجرم کجاست؟
در مرکز کهکشان راه شیری، کمان A* با جرمی حدود چهار میلیون برابر خورشید قرار دارد. سیاهچالهٔ مرکز کهکشان M87 حدود ۶٫۵ میلیارد برابر خورشید جرم دارد. تلسکوپ افق رویداد هر دو را تصویربرداری کرد. جرم سیاهچالهٔ مرکزی با ویژگی‌های برآمدگی کهکشان، مانند پراکندگی سرعت ستاره‌ها، رابطه دارد و این نشان می‌دهد تکامل آنها به هم گره خورده است.
## چگونه سیاه‌چاله‌های کلانجرم رشد می‌کنند؟
وقتی گاز به سیاهچاله فرو می‌ریزد، قرص دورانی بسیار داغی می‌سازد که درخشش شدید و جت‌هایی پرانرژی تولید میکند. چنین کهکشان‌هایی هستهٔ فعال کهکشانی نام دارند و پرنورترین حالت آن اخترنما است. سیاهچاله از راه فروبری گاز و ادغام با سیاه‌چاله‌های دیگر بزرگ میشود.
## چگونه پدید می‌آیند؟
منشأ آنها هنوز یکی از پرسش‌های باز نجوم است. تلسکوپ فضایی جیمز وب سیاه‌چاله‌هایی عظیم را در کهکشان‌هایی بسیار جوان یافته که با رشد آهستهٔ معمولی سازگار نیست. فرضیه‌ها شامل «دانه‌های» سنگین از فروپاشی مستقیم ابرهای گازی یا رشد سریع‌تر از حد معمول است.
## سیاه‌چاله‌ها و کهکشان میزبان
وقتی سیاهچالهٔ مرکزی فعال است، انرژی آزادشده می‌تواند گاز کهکشان را گرم یا بیرون برانگیزد و ستاره‌زایی را کم کند. این بازخورد یکی از دلایلی است که کهکشان‌های بزرگ در نقطه‌ای از رشد خود ستاره‌سازی را متوقف می‌کنند. به همین دلیل کیهان‌شناسان رشد سیاهچاله و کهکشان را دو روی یک سکه می‌دانند. در آینده، ادغام کهکشانها هم سیاه‌چاله‌های مرکزی را به هم نزدیک و منبع امواج گرانشی بسیار قوی خواهد کرد.
## پرسش‌های رایج
### سیاهچالهٔ کلانجرم چیست؟
سیاهچالهٔ کلانجرم سیاهچالهای است با جرمی میان میلیونها تا میلیاردها برابر خورشید. معمولاً در مرکز کهکشانها جای دارد.
### آیا مرکز کهکشان ما سیاهچاله دارد؟
بله، مرکز کهکشان راه شیری سیاهچالهای به نام کمان A* دارد. جرم آن حدود چهار میلیون برابر خورشید است.
### آیا سیاهچالهٔ مرکز کهکشان برای زمین خطرناک است؟
نه، کمان A* حدود ۲۶ هزار سال نوری از ما دور است. این فاصله آن را برای زمین بیخطر میکند.
### سیاهچالهٔ کلانجرم چقدر بزرگ میشود؟
بزرگترینها چند ده میلیارد برابر جرم خورشید دارند. اندازهٔ افق رویداد آنها از منظومهٔ شمسی هم بزرگتر است.