انفجار سریع رادیویی Fast radio burst

انفجار سریع رادیویی (Fast radio burst یا FRB) تپی رادیویی است که فقط چند میلی‌ثانیه دوام دارد، اما در همین مدت انرژی‌ای آزاد می‌کند که خورشید در مدتی بسیار طولانی‌تر می‌تابد. نخستین مورد را در ۲۰۰۷ دانکن لوریمر و همکارانش در داده‌های بایگانی‌شدهٔ تلسکوپ پارکس استرالیا یافتند و به «انفجار لوریمر» معروف شد.

انفجارهای سریع رادیویی از کجا می‌آیند؟

بیشتر این انفجارها از کهکشان‌های دور، تا چند میلیارد سال نوری، می‌رسند. فاصله را از «پاشندگی» می‌فهمند: امواج رادیویی در گذر از گاز یونیزه (محیط میان‌ستاره‌ای و میان‌کهکشانی) با تأخیر به ما می‌رسند و هر چه مسیر بلندتر باشد، تأخیر بیشتر است. برخی FRBها فقط یک بار دیده شده‌اند، ولی بعضی تکرار می‌شوند؛ نخستین تکرارشونده FRB 121102 است که در ۲۰۱۲ ثبت (و در ۲۰۱۴ گزارش) شد، در ۲۰۱۶ تکرارش شناخته شد و با رصد تلسکوپ‌هایی مانند آرسیبو به یک کهکشان کوتولهٔ دور مرتبط شد.

منشأ آن‌ها چیست؟

نظریهٔ مورد قبول بیشتر کارشناسان مگنتار است، یعنی ستارهٔ نوترونی با میدان مغناطیسی بسیار شدید. در آوریل ۲۰۲۰ مگنتار SGR 1935+2154 در کهکشان راه شیری تپ رادیویی بسیار شبیه به FRB فرستاد که نخستین پیوند محکم میان این دو بود. ولی FRBهای دوردست انرژی بیشتری دارند و ممکن است همهٔ آن‌ها از یک سازوکار نباشند. گمان‌های دیگر ادغام ستاره‌های فشرده و پدیده‌های ناشناخته است. فرضیهٔ فرازمینی بودن آن‌ها شاهدی ندارد.

ابزارهای رصد

تلسکوپ‌هایی مانند CHIME در کانادا، ASKAP در استرالیا و تلسکوپ رادیویی فست (FAST) در چین هزاران FRB ثبت کرده‌اند. FRBها می‌توانند چون «کاوشگر» ماده میان‌کهکشانی را که با روش‌های دیگر دیده نمی‌شود، بسنجند. این موضوع به اخترشناسی رادیویی شاخهٔ تازه‌ای داده است.

پرسش‌های رایج

### انفجار سریع رادیویی چیست؟
انفجار سریع رادیویی تپی بسیار کوتاه و پرانرژی از امواج رادیویی است که از اعماق کیهان می‌رسد.

### انفجار سریع رادیویی چقدر طول می‌کشد؟
هر انفجار سریع رادیویی تنها چند میلی‌ثانیه طول می‌کشد.

### آیا انفجار سریع رادیویی از موجودات فرازمینی است؟
نه. شواهد نشان می‌دهد منشأ طبیعی دارد و محتمل‌ترین مدل مگنتارها هستند.

### آیا انفجار سریع رادیویی تکرار می‌شود؟
برخی تکرار می‌شوند، مانند FRB 121102، ولی بسیاری تنها یک بار دیده شده‌اند.