آینده و عمر خورشید Lifetime of the Sun

خورشید ستاره‌ای میانه‌حال است و مثل هر ستاره‌ای عمر محدودی دارد. اکنون در میانهٔ زندگی‌اش قرار دارد و نیمی از سوختش را مصرف کرده است. ستاره‌شناسان با مدل‌سازی ستاره‌هایی هم‌جرم خورشید، سرنوشت آینده‌اش را به‌خوبی می‌شناسند.

خورشید چند سال دیگر عمر دارد؟

خورشید حدود ۴٫۶ میلیارد سال پیش شکل گرفت و در حدود ۵ میلیارد سال دیگر هیدروژن مرکزش تمام می‌شود. در این مدت همجوشی هسته‌ای هیدروژن به هلیوم هسته را گرم نگه می‌دارد. خورشید هم‌زمان به‌آرامی درخشان‌تر می‌شود: هر یک میلیارد سال حدود ۱۰ درصد. در حدود ۱ تا ۱٫۵ میلیارد سال دیگر، زمین از گرما تاب نمی‌آورد و اقیانوس‌هایش تبخیر می‌شوند، یعنی زندگی روی زمین خیلی پیش از مرگ خورشید پایان می‌یابد.

پایان خورشید چگونه است؟

پس از رشتهٔ اصلی خورشید چند مرحله را می‌گذراند:

• غول سرخ: هسته منقبض و پوسته منبسط می‌شود. شعاع خورشید به صدها برابر امروز می‌رسد و تیر و ناهید را می‌بلعد. سرنوشت زمین نامعلوم است و احتمالاً یا بلعیده می‌شود یا کاملاً سوخته و بی‌جان باقی می‌ماند. دربارهٔ این رده غول سرخ را ببینید.
• سوختن هلیوم: هسته هلیوم را به کربن و اکسیژن تبدیل می‌کند.
• سحابی سیاره‌نما: لایه‌های بیرونی به فضا رها می‌شوند و سحابی سیاره‌نما را می‌سازند.
• کوتولهٔ سفید: هسته‌ای داغ و فشرده، هم‌اندازهٔ زمین، باقی می‌ماند و طی زمانی بسیار دراز، بسیار فراتر از عمر کنونی جهان، سرد می‌شود. نگاه کنید به کوتولهٔ سفید.

آیا خورشید ابرنواختر می‌شود؟

خیر. خورشید جرم کافی برای فروپاشی هسته‌ای و ابرنواختر شدن ندارد. فقط ستاره‌های خیلی پرجرم‌تر، حدود هشت برابر خورشید یا بیشتر، چنین پایانی دارند؛ دربارهٔ آن‌ها فروپاشی هسته‌ای ستاره را بخوانید. برخورد احتمالی آندرومدا و راه شیری هم، که در بهترین برآوردها دست‌کم چند میلیارد سال دیگر و بنا بر پژوهش ۲۰۲۵ شاید اصلاً رخ ندهد، برای خود خورشید خطر مستقیمی ندارد، چون فاصلهٔ ستاره‌ها بسیار زیاد است.

پرسش‌های رایج

### خورشید کی خاموش می‌شود؟
خورشید در حدود ۵ میلیارد سال دیگر هیدروژن هسته را تمام می‌کند، ولی «خاموش» نمی‌شود؛ ابتدا غول سرخ می‌شود و بعد به کوتولهٔ سفیدی تبدیل می‌شود که به‌آرامی سرد می‌شود.

### آیا خورشید به زمین می‌رسد و آن را می‌بلعد؟
سرنوشت زمین قطعی نیست. خورشید در مرحلهٔ غول سرخ ممکن است زمین را ببلعد یا آن را بسیار داغ و بی‌جان باقی بگذارد.

### زندگی روی زمین تا کی ادامه دارد؟
خورشید به‌تدریج درخشان‌تر می‌شود. تخمین زده می‌شود که حدود یک میلیارد سال دیگر شرایط برای زندگی پیچیدهٔ زمین سخت شود و تا حدود ۱٫۵ میلیارد سال دیگر اقیانوس‌ها تبخیر شوند.

### آیا خورشید می‌تواند به سیاه‌چاله تبدیل شود؟
نه. جرم خورشید برای تشکیل سیاه‌چاله بسیار کم است و سرانجامش کوتولهٔ سفید است.