دانشنامهمفهوم
فرضیهٔ «چرخش بزرگ» مشتری Grand tack hypothesis
فرضیهٔ «چرخش بزرگ» (Grand Tack) میگوید مشتری در آغاز شکل‌گیری منظومهٔ شمسی ابتدا به‌سوی خورشید مهاجرت کرد و بعد با رسیدن زحل مسیرش را برگرداند و به جای امروزی‌اش رفت.
فرضیهٔ چرخش بزرگ در سال ۲۰۱۱ توسط گروهی به رهبری کوین والش پیشنهاد شد. نامش از اصطلاح قایقرانی «tack» (تغییر جهت در برابر باد) گرفته شده است. این فرضیه می‌کوشد برخی ویژگی‌های ناهمخوان منظومهٔ شمسی را توضیح دهد: چرا مریخ این‌قدر کوچک است و چرا کمربند سیارک‌ها جرم کمی دارد و از انواع مختلف اجرام ساخته شده است.
فرضیهٔ چرخش بزرگ چه میگوید؟
بنا بر این فرضیه، مشتری حدود ۳٫۵ واحد نجومی از خورشید شکل گرفت. تعامل با گاز دیسک او را به‌سوی درون کشاند تا نزدیک ۱٫۵ واحد نجومی. سپس زحل که کوچک‌تر بود و سریع‌تر مهاجرت می‌کرد، به او رسید و هر دو در تشدید مداری ۲ به ۳ گرفتار شدند. در این حالت، تأثیر دیسک جهت مهاجرت را وارونه کرد و هر دو به بیرون رفتند و مشتری به حدود ۵ واحد نجومی امروزی بازگشت.
چه چیزی را توضیح می‌دهد؟
- مریخ کوچک: مشتری در مسیر ورود، مادهٔ ناحیهٔ مریخ را جاروب کرد و در دیسک ماده‌ای اندک ماند
- کمربند سیارک‌ها: سنگ‌های درونی و اجرام یخی بیرونی هر دو به کمربند پراکنده و با هم آمیخته شدند
- کاهش جرم درون منظومه: ماده‌ای که می‌توانست زمین‌سانی بزرگ‌تری بسازد دور شد
چه انتقادهایی دارد؟
هنوز همه‌چیز را توضیح نمی‌دهد و شرایط دیسک گازی باید دقیقاً مناسب باشد تا جهت مهاجرت وارونه شود. مدل‌های رقیب مانند «نیس» برای رویدادهای بعدی مانند بمباران سنگین پسین به کار می‌روند و ممکن است با آن همکاری کنند. این بحث هنوز بخشی از پژوهش دربارهٔ تشکیل و تکامل منظومه شمسی است.
پرسش‌های رایج
### فرضیهٔ چرخش بزرگ چیست؟
فرضیهای دربارهٔ مهاجرت مشتری است که میگوید مشتری نخست به درون منظومه رفت و سپس با رسیدن زحل بازگشت.
### چرا اسم آن «چرخش» (tack) است؟
چون مسیر مشتری مانند قایق بادبانی که جهتش را عوض میکند، در میانهٔ راه تغییر جهت داد.
### این فرضیه چه ارتباطی با مریخ دارد؟
بنا بر این فرضیه، مهاجرت مشتری مادهٔ ناحیهٔ مریخ را کاهش داد و به همین دلیل مریخ کوچک ماند.
### آیا فرضیهٔ چرخش بزرگ ثابت شده است؟
خیر. این فرضیه محبوب اما هنوز مورد بحث است و دانشمندان آن را با شبیه‌سازی و شواهد کمربند سیارک‌ها می‌آزمایند.