بمباران سنگین پسین Late Heavy Bombardment

بمباران سنگین پسین (Late Heavy Bombardment) فرضیه‌ای دربارهٔ دوره‌ای در تاریخ اولیهٔ منظومهٔ شمسی است که در آن شمار برخوردهای بزرگ ناگهان بالا رفته باشد. بنا بر این فرضیه، حدود ۴٫۱ تا ۳٫۸ میلیارد سال پیش، یعنی چند صد میلیون سال پس از شکل‌گیری سیارات، ماه، زمین و دیگر سیارات درونی زیر باران سنگ‌ها و تکه‌های یخی قرار گرفتند. نام دیگر آن «فاجعهٔ ماه» است.

این فرضیه از کجا آمد؟

سرچشمهٔ ایده، نمونه‌های سنگ ماه است که فضانوردان آپولو به زمین آوردند. سن بسیاری از سنگ‌های ذوب‌شده بر اثر برخورد حدود ۳٫۹ میلیارد سال بود و به نظر می‌رسید بسیاری از برخوردهای بزرگ ماه در بازه‌ای کوتاه رخ داده باشد. دریاهای ماه که حوضه‌های بزرگ برخوردی را پر کرده‌اند، گواه چنین برخوردهایی دانسته شد. پس از آن چنین نتیجه گرفتند که شاید این برخوردها در همین بازه متمرکز بوده‌اند.

چه چیزی آن را برانگیخت؟

یکی از توضیح‌ها «مدل نیس» است که می‌گوید سیاره‌های غول‌پیکر در ابتدا در مدارهای متفاوتی بودند و بعدها جابه‌جا شدند. این جابه‌جایی گرانشی می‌توانست کمربند سیارک‌ها و کمربند کایپر را به‌هم بریزد و انبوهی جرم به درون منظومه بفرستد. مدل نیس با فرضیه‌هایی مثل فرضیهٔ چرخش بزرگ مشتری نسبت دارد و دربارهٔ تشکیل و تکامل منظومهٔ شمسی هم مطرح می‌شود.

چرا مورد مناقشه است؟

پژوهشگران امروز آن را قطعی نمی‌دانند. یکی از اشکالات این است که نمونه‌های آپولو فقط از چند ناحیهٔ نزدیک به هم برداشته شده‌اند و ممکن است بسیاری از آن‌ها به یک برخورد بزرگ مثل حوضهٔ «ایمبریوم» تعلق داشته باشند. برخی تحلیل‌ها نشان می‌دهند که برخوردها شاید به‌جای یک اوج ناگهانی، کاهش تدریجی داشته‌اند. نمونه‌های شهاب‌سنگی و دهانه‌شماری هم نتایج ضد و نقیض دارند. پس بهتر است آن را فرضیه‌ای مورد بحث بدانیم، نه واقعیتی اثبات‌شده.

پرسش‌های رایج

### بمباران سنگین پسین چیست؟
بمباران سنگین پسین فرضیه‌ای است که می‌گوید حدود ۴٫۱ تا ۳٫۸ میلیارد سال پیش، شمار برخوردهای سیارک‌ها و دنباله‌دارها با سیارات درونی منظومهٔ شمسی ناگهان زیاد شد.

### شواهد بمباران سنگین پسین چیست؟
بمباران سنگین پسین بیشتر بر پایهٔ سن سنگ‌های ذوب‌شده بر اثر برخورد در نمونه‌های آپولوی ماه مطرح شد؛ اما این شواهد از چند ناحیهٔ محدود می‌آیند.

### آیا این فرضیه ثابت شده است؟
خیر. بمباران سنگین پسین هنوز مورد بحث است و برخی پژوهش‌ها به‌جای اوج ناگهانی، کاهش تدریجی برخوردها را نشان می‌دهند.

### چه ارتباطی میان آن و پیدایش حیات هست؟
بمباران سنگین پسین ممکن است بر شرایط زمین اولیه اثر گذاشته باشد؛ اما ارتباط دقیق آن با آغاز حیات هنوز روشن نیست و موضوع پژوهش است.