غول یخی Ice giant

غول‌های یخی رده‌ای میان غول‌های گازی و سیاره‌های سنگی‌اند. اورانوس حدود ۱۴٫۵ و نپتون حدود ۱۷ برابر جرم زمین دارند. واژهٔ «یخ» اینجا به ترکیب‌های فرار گفته می‌شود که در دیسک نخستین یخ می‌زدند، نه به یخ سردِ جامد؛ درون این سیاره‌ها آب در حالتی بسیار داغ و چگال و شبه‌سیال است.

ساختار غول یخی چگونه است؟

بخش بزرگی از جرم این سیاره‌ها در گوشته‌ای از آب، آمونیاک و متان زیر فشار شدید است که ممکن است رسانای الکتریکی و پدیدآورندهٔ میدان مغناطیسی چندقطبی و کج آن‌ها باشد. روی آن پوششی از هیدروژن، هلیوم و متان قرار دارد. رنگ آبی این سیاره‌ها از جذب نور سرخ توسط متان در جو است.

غول‌های یخی چقدر شناخته شده‌اند؟

تنها فضاپیمایی که از نزدیک از آن‌ها بازدید کرده وویجر ۲ است؛ در ۱۹۸۶ از اورانوس و در ۱۹۸۹ از نپتون گذشت. دربارهٔ آن‌ها هنوز پرسش‌های بنیادی هست: چرا اورانوس ۹۸ درجه کج است، چرا گرمای درونی‌اش اندک است و چگونه باد نپتون، حدود ۲۰۰۰ کیلومتر بر ساعت، به شدیدترین بادهای منظومهٔ شمسی می‌رسد. بر پایهٔ ارزیابی دانشمندان آمریکایی، فرستادن مدارگرد و کاوشگر به اورانوس بالاترین اولویت مأموریت‌های سیاره‌ای در دههٔ ۲۰۲۰ است.

غول‌های یخی خارج از منظومهٔ شمسی

بسیاری از سیاره‌های فراخورشیدی که تاکنون یافته‌ایم از اندازهٔ نپتون تا چند برابر زمین‌اند و شاید نزدیک به غول یخی باشند. پس فهمیدن این رده برای درک سیاره‌های دور هم اهمیت دارد. تفاوت آن‌ها با غول گازی در سهم بیشتر مواد سنگین‌تر و جرم کمتر است.

پرسش‌های رایج

### کدام سیاره‌ها غول یخی‌اند؟
اورانوس و نپتون در منظومهٔ شمسی غول یخی نامیده می‌شوند.

### آیا غول یخی واقعاً از یخ ساخته شده است؟
به معنای یخ روزمره نه. «یخ» در اینجا نام گروهی از ترکیب‌های فرار مانند آب و آمونیاک و متان است که در دمای بالای درون سیاره به‌شکل سیال چگال‌اند.

### چرا اورانوس و نپتون آبی‌اند؟
متان در جو آن‌ها نور سرخ را جذب می‌کند و نور آبی را بازمی‌تاباند.

### آیا فضاپیمای دیگری به غول‌های یخی خواهد رفت؟
مأموریت‌های گوناگونی پیشنهاد شده‌اند، به‌ویژه مدارگرد و کاوشگر اورانوس. تا سال ۲۰۲۵ هنوز هیچ‌کدام پرتاب نشده بودند.