رفتن به محتوا
فلک‌بینfalakbin.ir
کانال تلگرام

صفحهٔ اصلی فلک‌بین

آسمان

فضا

زمین

دانش

ابزار

حساب و فرمول

تاریخ و زمان

واحد و اندازه

ریاضی

آسمان و فضا

بدن

آزمایشگاه

آسمان

منظومه و فضا

زمین

نور و کیهان

کیهان و اخترفیزیک

فلک‌بین

کانال فلک‌بین در تلگرام

دانشنامهفضاپیما و اکتشاففضاپیما و تلسکوپ

وویجر ۲ Voyager 2

وویجر ۲ کاوشگری فضایی است که در سال ۱۹۷۷ پرتاب شد، از کنار مشتری، زحل، اورانوس و نپتون گذشت و در ۵ نوامبر ۲۰۱۸ با عبور از هلیوپاز وارد محیط میان‌ستاره‌ای شد.

وویجر ۲
NASA/JPL / Wikimedia Commons · Public domain · منبع تصویر

به‌طور خلاصه

وویجر ۲ پیش از وویجر ۱ پرتاب شد و مسیرش امکان بررسی نزدیک چهار سیارهٔ غول را فراهم کرد. این کاوشگر مدارگرد آن سیاره‌ها نشد؛ از کنارشان گذشت و سفر را ادامه داد. داده‌های پلاسما به شناسایی عبور آن از مرز باد خورشیدی کمک کردند. کاهش برق مولدهای رادیوایزوتوپی به مدیریت مصرف نیاز دارد و با تمام‌شدن سوخت برای ادامهٔ حرکت یکسان نیست.

چرا وویجر ۲ پیش از وویجر ۱ راه افتاد؟

وویجر ۲ (Voyager 2) در ۲۰ اوت ۱۹۷۷ پرتاب شد، در حالی که پرتاب وویجر ۱ در سپتامبر همان سال بود. شمارهٔ نام‌ها ترتیب پرتاب را نشان نمی‌دهد. دو کاوشگر طراحی همسانی داشتند، اما مسیر و برنامهٔ گذرشان یکسان نبود؛ وویجر ۱ با مسیر سریع‌تر زودتر به هدف‌های نخست رسید.

این تفاوت را باید با هندسهٔ سفر توضیح داد. فرستادن کاوشگر به چند سیاره فقط مسئلهٔ نشانه‌گرفتن مقصد بعدی نیست؛ زمان رسیدن و جهت خروج از گذر قبلی هم مهم است. مسیر وویجر ۲ امکان ادامه به اورانوس و نپتون را فراهم کرد و همین انتخاب، تاریخ علمی متفاوتی برای آن ساخت. نکتهٔ اصلی هماهنگی موقعیت سیارات با مسیر قابل‌دسترس فضاپیماست.

چهار گذر در چه زمانی رخ دادند؟

وویجر ۲ از چهار سیارهٔ غول گذشت و در هیچ‌کدام به مدارگرد دائمی تبدیل نشد. جدول، تاریخ نزدیک‌ترین گذرها را نشان می‌دهد؛ این تاریخ با آغاز همهٔ رصدها یا پایان ارسال داده‌های آن مقصد یکی نیست. ابزارها پیش و پس از نزدیک‌ترین نقطه نیز اطلاعات جمع می‌کردند.

مقصدتاریخ نزدیک‌ترین گذر
مشتری۹ ژوئیهٔ ۱۹۷۹
زحل۲۵ اوت ۱۹۸۱
اورانوس۲۴ ژانویهٔ ۱۹۸۶
نپتون۲۵ اوت ۱۹۸۹

گذر نزدیک فرصت کوتاه اما پرباری برای سنجش جزئیات فراهم می‌کند. فاصلهٔ کمتر، بررسی قمرها، حلقه‌ها، جو و محیط مغناطیسی را ممکن می‌سازد، ولی کاوشگر نمی‌تواند مانند مدارگرد هر بار همان نقطه را از نزدیک ببیند. برای تفسیر داده‌ها باید بدانیم تصویر از کجا، در چه زمان و با چه هندسه‌ای ثبت شده است. یک گذر، نمای همیشگی و کامل از تمام رفتار یک سیاره نیست.

کمک گرانشی چگونه سفر را ادامه داد؟

کمک گرانشی با گذر حساب‌شده از کنار سیاره، جهت و سرعت کاوشگر را نسبت به خورشید تغییر می‌دهد. این فرایند امکان پیوندزدن بخش‌های سفر را فراهم می‌کند؛ سیاره مثل پمپ‌بنزین، سوخت تازه در مخزن فضاپیما نمی‌ریزد. تبادل انرژی در یک سامانهٔ گرانشی، توضیح مناسب‌تری از تصویر «موتور روشن تا مقصد بعدی» است.

وویجر ۲ برای ادامهٔ حرکت به مصرف دائمی سوخت مانند یک وسیلهٔ زمینی نیاز ندارد. در عوض، کنترل جهت و اصلاح‌های لازم وظایف عملیاتی جداگانه‌اند. همچنین برق ابزارها با انرژی حرکت مداری یکی نیست. کاوشگر ممکن است به سفر خود ادامه دهد، حتی اگر دیگر برق کافی برای اندازه‌گیری و فرستادن پیام نداشته باشد. این تمایز کمک می‌کند خبر کاهش توان را اشتباهاً خبر توقف فضاپیما در میانهٔ فضا نخوانیم.

تصویرسازی فضاپیمای وویجر با آنتن و بازوهای ابزار
تصویرسازی فضاپیمای وویجر با آنتن و بازوهای ابزار NASA/JPL / Wikimedia Commons · Public domain

این قاب تصویرسازی طراحی وویجر است؛ عکس گرفته‌شده از کاوشگر در محیط میان‌ستاره‌ای نیست.

چرا داده‌های اورانوس و نپتون ویژه‌اند؟

وویجر ۲ امکان بررسی نزدیک دو غول یخی را فراهم کرد که مشاهدهٔ دوردست تمام جزئیاتشان را آشکار نمی‌کند. در بررسی صفحهٔ مأموریت در ۱۵ اکتبر ۲۰۲۶، این کاوشگر همچنان تنها فضاپیمای بازدیدکنندهٔ نزدیک اورانوس و نپتون معرفی می‌شد. این ادعا دربارهٔ گذر فضاپیماست؛ به معنی آن نیست که پس از وویجر هیچ رصد علمی تازه‌ای از زمین یا تلسکوپ‌ها انجام نشده است.

بررسی میدان مغناطیسی اورانوس و اطلاعات حلقه‌ها و قمرها بخشی از دستاوردها بود. در نپتون نیز داده‌های جو، حلقه‌ها و محیط سیاره با تصاویر همراه شدند. بنابراین ارزش مأموریت فقط در یک آلبوم عکس خلاصه نمی‌شود. دادهٔ میدان یا ذرات گاهی ساختاری را آشکار می‌کند که چشم نمی‌بیند. برای مقایسهٔ دو سیاره، باید نوع ابزار و محدودیت زمان گذر را هم کنار تفاوت ظاهری تصویرها گذاشت.

عبور میان‌ستاره‌ای چگونه تشخیص داده شد؟

وویجر ۲ در ۵ نوامبر ۲۰۱۸ از هلیوپاز عبور کرد؛ اصل خبر ناسا در ۱۰ دسامبر همان سال این رخداد را اعلام کرد. روز رویداد و روز اعلام یکسان نیستند. برخی تاریخ‌های ناسازگار در صفحهٔ معرفی نباید جای تاریخ رخداد در خبر اصلی را بگیرند؛ برای این عبور، ۵ نوامبر معیار است.

هلیوپاز مرز بیرونی هورسپهر (هلیوسفر) است؛ جایی که محیط تحت تأثیر باد خورشیدی به محیط میان‌ستاره‌ای گذار می‌کند. تغییر ذرات و پایان جریان باد خورشیدی در ابزار پلاسما به شناسایی این گذار کمک کرد. کاوشگر از یک دیوار قابل‌عکس‌برداری نگذشت. مقایسهٔ داده‌ها پیش و پس از عبور، شاهد را می‌سازد. این مرز با پایان قلمرو گرانشی خورشید یکسان نیست؛ پس ورود به محیط میان‌ستاره‌ای را نباید خروج از تمام منظومهٔ شمسی با هر تعریف ممکن دانست.

کاهش توان چه اثری بر علم مأموریت دارد؟

کاهش برق، مهندسان را به خاموش‌کردن انتخابی تجهیزات و بازتنظیم مصرف وادار می‌کند. مولدهای گرماالکتریکی رادیوایزوتوپی از گرمای واپاشی برق می‌سازند و پنل خورشیدی نیستند. در یک فضاپیمای دوردست، گرمایش بخش‌های ضروری، کنترل جهت و ارتباط هم سهمی از همین بودجهٔ محدود دارند؛ همهٔ برق را نمی‌توان به ابزار علمی داد.

جدول رسمی با تاریخ به‌روزرسانی ۱۷ آوریل ۲۰۲۶، ابزار ذرات کم‌انرژی وویجر ۲ را از ۲۴ مارس ۲۰۲۵ خاموش نشان می‌دهد. همان جدول مغناطیس‌سنج، ابزار موج پلاسما و ابزار پرتو کیهانی را روشن معرفی می‌کند. این توصیفِ یک جدول تاریخ‌دار است، نه ادعای دسترسی به تله‌متری لحظه‌ای در ۱۵ اکتبر. معرفی کلی و قدیمی فضاپیما ممکن است شمار دیگری از ابزارها داشته باشد؛ وضعیت عملیاتی را باید از گزارش دارای تاریخ خواند.

صفحهٔ طلایی چه پیامی حمل می‌کند؟

صفحهٔ طلایی وویجر ۲ مجموعه‌ای فیزیکی از صدا و تصویر زمین را همراه دارد. این پیام را نباید با فرستادن پیوستهٔ داده به گیرنده‌ای ناشناخته اشتباه گرفت؛ صفحه داخل فضاپیما حمل می‌شود و وجودش به معنی پیدا‌شدن مخاطب یا دریافت پاسخ نیست. معنای فرهنگی این یادگار از کار روزمرهٔ ابزارهای علمی جداست.

ارتباط رادیویی مأموریت با زمین نیز سامانه‌ای دیگر است. فرمان و داده فاصله را با سرعت محدود نور طی می‌کنند و برنامهٔ ارتباط به جهت آنتن و امکانات دریافت وابسته است. برای دنبال‌کردن سفر، به‌جای عدد فاصلهٔ بی‌تاریخ، گزارش رسمی و زمان به‌روزرسانی آن را ببینید. پرسش مفید این است که چه چیزی اندازه‌گیری شده و شاهد چه زمانی دریافت شده است؛ عبور خاموشِ یک کاوشگر هم می‌تواند علمی پربار داشته باشد.

پرسش‌های رایج

  1. وویجر ۲ چه زمانی وارد فضای میان‌ستاره‌ای شد؟

    وویجر ۲ در ۵ نوامبر ۲۰۱۸ از هلیوپاز عبور کرد. ناسا این رخداد را در ۱۰ دسامبر ۲۰۱۸ اعلام کرد؛ روز اعلام با روز عبور فرق دارد. این مرز به محیط باد خورشیدی مربوط است و به معنی پایان همهٔ اثرهای گرانشی خورشید یا خروج از تمام منظومهٔ شمسی نیست.

  2. آیا وویجر ۲ به مدار اورانوس یا نپتون رفت؟

    وویجر ۲ از کنار اورانوس و نپتون گذشت و مدارگرد آن‌ها نشد. نزدیک‌ترین گذر اورانوس در ۲۴ ژانویهٔ ۱۹۸۶ و نپتون در ۲۵ اوت ۱۹۸۹ بود. گذر، بررسی نزدیک اما محدود به مسیر و زمان عبور فراهم می‌کند؛ با حضور طولانی یک مدارگرد و رصدهای تکراری از فاصلهٔ نزدیک تفاوت دارد.

  3. چرا نام وویجر ۲ با ترتیب پرتابش نمی‌خواند؟

    وویجر ۲ در ۲۰ اوت ۱۹۷۷، پیش از وویجر ۱، پرتاب شد. شمارهٔ نام ترتیب پرتاب را تعیین نمی‌کند؛ مسیر و برنامهٔ دو کاوشگر متفاوت بود. وویجر ۱ مسیر سریع‌تری به هدف‌های نخست داشت، در حالی که مسیر وویجر ۲ امکان ادامهٔ سفر به اورانوس و نپتون را فراهم کرد.

  4. آیا کاهش برق باعث توقف وویجر ۲ می‌شود؟

    کاهش برق وویجر ۲ به معنی توقف حرکت در فضا نیست. برق برای ابزارها، ارتباط، کنترل و گرمایش لازم است؛ ادامهٔ حرکت کاوشگر به موتور روشنِ دائمی نیاز ندارد. با کم‌شدن توان، ممکن است تجهیزات بیشتری خاموش شوند، در حالی که فضاپیما سفر خود را ادامه می‌دهد و توان ارتباطی آن محدودتر می‌شود.

  5. آیا وویجر ۲ هنوز ابزار روشن دارد؟

    جدول وضعیت ناسا با تاریخ به‌روزرسانی ۱۷ آوریل ۲۰۲۶، مغناطیس‌سنج، موج پلاسما و پرتو کیهانی وویجر ۲ را روشن نشان می‌دهد. همان جدول خاموشی ابزار ذرات کم‌انرژی را از ۲۴ مارس ۲۰۲۵ ثبت می‌کند. این اطلاعات به همان گزارش مربوط است؛ وضعیت هر روز بعدی به بررسی تازهٔ منبع نیاز دارد.

  6. صفحهٔ طلایی وویجر ۲ پیام زنده می‌فرستد؟

    صفحهٔ طلایی وویجر ۲ یک حامل فیزیکی صدا و تصویر است، نه فرستنده‌ای برای پخش زنده به موجودات احتمالی. ارتباط علمی فضاپیما با زمین از سامانهٔ رادیویی جداگانه انجام می‌شود. حمل صفحه به معنی رسیدن آن به تمدنی دیگر، یافتن حیات یا دریافت پاسخ نیست؛ پیام، یادگاری همراه کاوشگر است.

منابع

  1. NASA Voyager 2 · NASA
  2. NASA Interstellar Crossing Release 2018 · NASA · 2018-12-10
  3. NASA Spacecraft · NASA
  4. NASA Voyager Science · NASA
  5. NASA Mission Status · NASA
  6. NASA Golden Record · NASA

آخرین بازبینی:

فکت علمی

دانستنی‌ها

همهٔ فکت‌ها

تصویر روز ناسا

در تصویرهای روز

همه

پیوند به اینجا

مدخل‌هایی که در متنشان از وویجر ۲ گفته‌اند.

دانش

امروز در بخش دانش

فلک‌بین

در گوشه‌های دیگر فلک‌بین