کک Keck

رصدخانهٔ کک در ارتفاع حدود ۴۱۰۰ متری قلهٔ مائونا کیا، در جزیرهٔ بزرگ هاوایی، قرار دارد؛ جایی که هوای خشک و پایدار و آسمان تاریک برای تلسکوپ‌های نوری ایده‌آل است. بودجهٔ ساخت آن را بنیاد دبلیو. ام. کک تأمین کرد و دانشگاه کالیفرنیا و مؤسسهٔ فناوری کالیفرنیا (کلتک) آن را اداره می‌کنند، و بعدها ناسا هم شریک شد.

تلسکوپ‌های کک چه ویژگی دارند؟

کک ۱ در ۱۹۹۳ و کک ۲ در ۱۹۹۶ شروع به کار کردند. آینهٔ هر کدام ۱۰ متر قطر دارد، اما از یک تکه ساخته نشده: از ۳۶ قطعهٔ شش‌ضلعی ۱٫۸ متری ساخته شده که رایانه با دقت کسری از میکرومتر آن‌ها را هم‌تراز می‌کند. این طرح تلسکوپ بازتابی قطعه‌ای الگوی بسیاری از تلسکوپ‌های بعدی، از جمله تلسکوپ بسیار بزرگ اروپایی شد.

کک چه کشف‌هایی ممکن کرده است؟

• مشاهدهٔ مداری ستاره‌ها به گرد کمان A* که وجود سیاه‌چالهٔ کلان‌جرم مرکز کهکشان را اثبات کرد؛ آندریا گز با داده‌های کک در ۲۰۲۰ نوبل فیزیک گرفت.
• تصویربرداری مستقیم و طیف سیاره‌های فراخورشیدی
• اندازه‌گیری ویژگی‌های اتمسفر تیتان و اجرام منظومهٔ شمسی
• بررسی کهکشان‌های بسیار دور و روشن‌ترین اختروش‌ها

اپتیک تطبیقی

کک از نخستین رصدخانه‌هایی بود که اپتیک تطبیقی را با ستارهٔ لیزری مصنوعی به کار برد: آینه‌ای تغییرپذیر که تاری ناشی از جو را در لحظه جبران می‌کند و تصاویر را با کیفیت نزدیک به تلسکوپ فضایی می‌سازد.

پرسش‌های رایج

### رصدخانهٔ کک کجاست؟
رصدخانهٔ کک روی قلهٔ مائونا کیا در جزیرهٔ بزرگ هاوایی، در ارتفاع حدود ۴۱۰۰ متر قرار دارد.

### تلسکوپ‌های کک چه اندازه‌ای دارند؟
هر یک از دو تلسکوپ کک آینه‌ای ده‌متری دارد که از ۳۶ قطعهٔ شش‌ضلعی ساخته شده است.

### چرا آینهٔ کک قطعه‌قطعه است؟
ساخت آینهٔ یک‌پارچه با این اندازه بسیار دشوار و پرهزینه است، پس قطعه‌های کوچک‌تر را با کنترل رایانه هم‌تراز می‌کنند تا مانند یک آینه عمل کنند.

### کک چه ربطی به نوبل ۲۰۲۰ داشت؟
آندریا گز و گروهش با تلسکوپ‌های کک ستاره‌های نزدیک مرکز راه شیری را دنبال کردند و نشان دادند آن‌ها به گرد جرمی نامرئی و عظیم می‌گردند؛ این پژوهش بخشی از نوبل فیزیک ۲۰۲۰ شد.