کمان A* Sagittarius A*

کمان A* در جهت صورت فلکی کمان، در مرکز راه شیری، قرار دارد. نام آن از چشمهٔ رادیویی فشرده‌ای می‌آید که در ۱۹۷۴ بروس بالیک و رابرت براون کشف کردند؛ ستاره‌ی کنار نام نشان می‌دهد این چشمه «برانگیخته» است. پس از دههٔ ۱۹۹۰ روشن شد این چشمه همان سیاه‌چالهٔ کلان‌جرم کهکشان ماست.

چگونه فهمیدیم کمان A* سیاه‌چاله است؟

دو گروه پژوهشی به سرپرستی رینهارد گنتسل و آندریا گز دهه‌ها ستاره‌هایی را که به گرد مرکز کهکشان می‌گردند دنبال کردند. ستارهٔ S2 در حدود ۱۶ سال یک دور کامل می‌زند و در نزدیک‌ترین نقطه با سرعتی چند هزار کیلومتر بر ثانیه می‌گذرد. حساب مدارها نشان داد در فضایی بسیار کوچک در مقیاس کهکشان جرمی حدود چهار میلیون خورشید جمع شده است. این پژوهش در ۲۰۲۰ نوبل فیزیک گرفت. ابزارهایی مانند تلسکوپ‌های کک و تلسکوپ بسیار بزرگ اروپایی در این رصدها نقش داشتند.

ویژگی‌های کمان A*

این سیاه‌چاله در مقایسه با هستهٔ کهکشانی فعال کهکشان‌های دیگر بسیار آرام است و مادهٔ اندکی می‌بلعد.

نخستین تصویر کمان A*

در مه ۲۰۲۲ همکاری تلسکوپ افق رویداد نخستین تصویر آن را منتشر کرد: حلقه‌ای روشن از گاز داغ پیرامون سایه‌ای تیره. این تصویر با تصویر ۲۰۱۹ از سیاه‌چالهٔ مسیه ۸۷ مقایسه می‌شود. گرچه کمان A* بسیار کوچک‌تر است، گازش بسیار سریع‌تر تغییر می‌کند و گرفتن تصویر دشوارتر بود.

پرسش‌های رایج

### کمان A* چیست؟
کمان A* سیاه‌چالهٔ کلان‌جرم مرکز کهکشان راه شیری است و جرمش حدود چهار میلیون برابر خورشید است.

### کمان A* چقدر از ما دور است؟
کمان A* حدود ۲۶ هزار سال نوری از زمین فاصله دارد.

### آیا کمان A* به زمین خطر دارد؟
نه، کمان A* بسیار دور است و زمین هرگز به آن نزدیک نمی‌شود؛ این سیاه‌چاله مانند هر جرمی با همان جرم به گرانش پاسخ می‌دهد.

### چه کسانی برای کشف کمان A* نوبل گرفتند؟
رینهارد گنتسل و آندریا گز در ۲۰۲۰ بخشی از نوبل فیزیک را برای شناسایی جرم فشرده در مرکز کهکشان گرفتند؛ نیمهٔ دیگر آن به راجر پنروز رسید.