رفتن به محتوا
فلک‌بینfalakbin.ir
کانال تلگرام

صفحهٔ اصلی فلک‌بین

آسمان

فضا

زمین

دانش

ابزار

حساب و فرمول

تاریخ و زمان

واحد و اندازه

ریاضی

آسمان و فضا

بدن

آزمایشگاه

آسمان

منظومه و فضا

زمین

نور و کیهان

کیهان و اخترفیزیک

فلک‌بین

کانال فلک‌بین در تلگرام

دانشنامهمنظومهٔ شمسیجرم آسمانی

اروپا Europa

اروپا کوچک‌ترین قمر گالیله‌ای مشتری است؛ شواهد قوی از وجود اقیانوسی زیر پوستهٔ یخی آن داریم، اما هنوز هیچ حیاتی در این قمر کشف نشده است.

نام‌های دیگر: Europa (moon)، اروپا (قمر)، اروپا (قمر مشتری)

اروپا
NASA/JPL/DLR / Wikimedia Commons · Public domain · منبع تصویر

مشخصات

به دورمشتری
شعاع۱٬۵۶۱ کیلومتر
چگالی۳٫۰۱۳ گرم بر سانتی‌مترمکعب
دورهٔ مداری۳٫۵۵۱ روز
دورترین فاصله در مدار۶۷۶٬۹۳۸ کیلومتر
نزدیک‌ترین فاصله در مدار۶۶۴٬۸۶۲ کیلومتر
خروج از مرکز مدار۰٫۰۰۹
میل مدار۰٫۴۷ درجه
خانوادهقمرهای گالیله‌ای مشتری

از ویکی‌داده (CC0).

خطوط تیره روی چهرهٔ اروپا شبیه ترک‌های یک تکه یخ‌اند، اما پشت این منظره پرسشی بزرگ پنهان است: آیا زیر سطح جهانی دور از خورشید، آب مایع دوام آورده است؟ پاسخ اخترشناسان بر عکس یک اقیانوس تکیه ندارد؛ از کنار هم گذاشتن میدان مغناطیسی، ساختار سطح و رفتار مدار به دست می‌آید. همین فاصلهٔ میان «شاهد قوی» و «دیدن مستقیم» برای فهم خبرهای اروپا ضروری است.

به‌طور خلاصه

اروپا (Europa) قمری یخی در مدار مشتری و کوچک‌ترین عضو چهار قمر گالیله‌ای است. داده‌های کاوشگر گالیله با وجود یک اقیانوس آب شور در زیر یخ سازگارند. گرمایش کشندی می‌تواند به مایع ماندن آب کمک کند. کاوشگر اروپا کلیپر برای بررسی محیط و زیست‌پذیری اروپا طراحی شده است؛ وجود حیات در اروپا هنوز اثبات نشده است.

اروپا چه جهانی است؟

اروپا قمری با سطح یخی است که حدود هر ۳٫۵ روز یک بار مشتری را دور می‌زند. شعاعش حدود ۱۵۶۰ کیلومتر است و از ماه زمین کمی کوچک‌تر است. نام مشترک آن با قارهٔ اروپا نباید گمراه‌کننده باشد: در خبرهای نجومی، «اقیانوس اروپا» به آب احتمالی درون یک قمر اشاره می‌کند، نه پهنه‌ای روی زمین. این قمر از اعضای خانوادهٔ بزرگ قمرهای مشتری است.

اروپا بر اثر قفل کشندی همواره تقریباً یک نیمکره را رو به مشتری نگه می‌دارد. این وضعیت به معنی نچرخیدن نیست؛ یک دور چرخش حول محور با یک دور گردش مداری هماهنگ شده است. ناظری فرضی روی سطح اروپا، مشتری را در جایگاهی بسیار متفاوت با حرکت روزانهٔ ماه در آسمان زمین می‌دید. برای شناخت درون اروپا، همین ارتباط نزدیک با سیارهٔ مادر اهمیت دارد.

ترک‌ها و دهانه‌ها چه می‌گویند؟

سطح اروپا نشان می‌دهد که پوستهٔ یخی آن در گذشته تغییر کرده است. شکستگی‌های بلند، نوارهای تیره و بخش‌های به‌هم‌ریخته، تصویر یک پوستهٔ کاملاً ساکن را کنار می‌زنند. دهانه‌های برخوردی نسبتاً اندک نیز با نوسازی سطح سازگارند؛ سطحی که بارها تغییر کند، همهٔ زخم‌های قدیمی برخوردها را حفظ نمی‌کند. با این حال، از ظاهر یک ترک نمی‌توان مستقیم عمق آب زیر آن را خواند.

سطح یخی اروپا با شکستگی‌های تیره و ناحیهٔ روشن دهانهٔ پویل
سطح یخی اروپا با شکستگی‌های تیره و ناحیهٔ روشن دهانهٔ پویل NASA/JPL/DLR / Wikimedia Commons · Public domain

تصویر گالیله از نیمکرهٔ پسرو اروپا با رنگ تقریباً طبیعی؛ خطوط تیره شکستگی‌های پوسته‌اند. اعتبار: NASA/JPL/DLR؛ مالکیت عمومی.

رنگ‌ها نیز به تفسیر نیاز دارند. یک تصویر فضایی ممکن است پردازش شود تا تفاوت مواد یا شکل زمین بهتر دیده شود. بنابراین هر رنگ غیرمعمول روی اروپا نشانهٔ جاندار یا پوشش گیاهی نیست. تشخیص ترکیب سطح به دادهٔ طیفی و مقایسه با مواد شناخته‌شده نیاز دارد؛ عکس به‌تنهایی پاسخ شیمیایی کامل نمی‌دهد.

چرا اقیانوس زیر یخ محتمل است؟

یکی از قوی‌ترین شواهد اقیانوس اروپا، پاسخ مغناطیسی اندازه‌گیری‌شده با کاوشگر گالیله است. اروپا در میدان مغناطیسی متغیر مشتری حرکت می‌کند. اگر درون قمر لایه‌ای رسانا وجود داشته باشد، این تغییر می‌تواند جریانی ایجاد کند که میدان مغناطیسی خودش را بسازد. داده‌های گالیله با چنین پاسخی سازگارند و اقیانوس آب شور توضیح مهم و مرجح آن است.

این زنجیره را باید دقیق بخوانیم: ابزار میدان را اندازه گرفته، دانشمندان با مدل فیزیکی ویژگی‌های لایهٔ رسانا را استنباط کرده‌اند. ابزار از آب زیر پوسته نمونه برنداشته و دوربین کف اقیانوس را ندیده است. قوت استنباط از سازگاری شواهد می‌آید؛ احتیاط علمی نیز به معنی بی‌ارزش بودن آن نیست. عبارت «شواهد قوی از اقیانوس» هر دو نکته را منتقل می‌کند.

برآورد ضخامت یخ و عمق آب هنوز به مدل وابسته است. ناسا برای پوستهٔ یخی حدود ۱۵ تا ۲۵ کیلومتر و برای اقیانوس حدود ۶۰ تا ۱۵۰ کیلومتر را مطرح می‌کند. این بازه‌ها اندازه‌گیری مستقیم در همهٔ نقاط قمر نیستند. تصویر یک پوسته با ضخامت یکسان و اقیانوسی با عمق دقیق، قطعیتی بیش از داده‌های کنونی به خواننده می‌دهد.

آب دور از خورشید چگونه مایع می‌ماند؟

گرمایش کشندی می‌تواند بخشی از انرژی لازم برای مایع ماندن آب درون اروپا را فراهم کند. مدار اروپا اندکی بیضوی است؛ در طول مدار، شدت و شکل کشش مشتری تغییر می‌کند. تغییر شکل مکرر درون قمر می‌تواند انرژی حرکت را به گرما تبدیل کند. برای تصور سازوکار، خم‌کردن مکرر یک جسم انعطاف‌پذیر مفید است، هرچند جنس و مقیاس واقعی اروپا بسیار متفاوت‌اند.

ارتباط مداری اروپا با آیو و گانیمد به حفظ این وضعیت کمک می‌کند. بنابراین فاصله از خورشید تنها عامل تعیین‌کنندهٔ دمای درون یک جهان نیست. وجود پوستهٔ یخی هم با آب مایع زیر آن تناقضی ندارد: سطح و درون شرایط یکسانی ندارند. پرسش پژوهشی این است که گرما کجا تولید می‌شود و آب چگونه با یخ و بخش سنگی ارتباط دارد.

اقیانوس چه نسبتی با احتمال حیات دارد؟

اقیانوس احتمالی اروپا محیطی جذاب برای بررسی زیست‌پذیری است، اما مدرک حیات نیست. پژوهشگران به آب مایع، انرژی و مواد شیمیایی مناسب توجه می‌کنند. دانستن اینکه آب وجود دارد، به‌تنهایی نمی‌گوید انرژی در دسترس جاندار هست، مواد لازم به هم می‌رسند یا حیات اصلاً آغاز شده است. حتی جهان آب‌دار هم می‌تواند بی‌جان باشد.

فوران احتمالی بخار آب نیز باید با همین دقت توصیف شود. گزارش نشانه‌هایی از بخار، یک فوارهٔ دائمی را ثابت نمی‌کند و نشان نمی‌دهد هر مادهٔ خارج‌شده مستقیم از اقیانوس آمده است. اگر تبادل ماده میان سطح و درون روشن‌تر شود، می‌تواند به فهم محیط کمک کند. تا آن زمان، خبر «شاهد آب» را نباید به «کشف موجود زنده» تبدیل کرد.

کاوشگرها دنبال پاسخ کدام پرسش‌اند؟

کاوشگر اروپا کلیپر (Europa Clipper) ضخامت و ساختار یخ، اقیانوس احتمالی و ترکیب محیط اروپا را بررسی می‌کند. این کاوشگر در ۱۴ اکتبر ۲۰۲۴ پرتاب شد. طبق برنامهٔ مأموریت بازخوانده‌شده در ۱۵ اکتبر ۲۰۲۶، رسیدن به مشتری برای آوریل ۲۰۳۰ و انجام ۴۹ گذر نزدیک از اروپا پیش‌بینی شده است. این‌ها برنامه‌اند و باید همراه تاریخ خوانده شوند.

کلیپر دور مشتری می‌گردد و از کنار اروپا عبور می‌کند؛ نه روی سطح فرود می‌آید و نه زیر یخ شنا می‌کند. هدفش تعیین این است که آیا بخش‌هایی از اروپا شرایط مناسب حیات دارند. کاوشگر جوس (Juice) نیز قمرهای یخی مشتری را بررسی می‌کند؛ رسیدنش برای ژوئیهٔ ۲۰۳۱ برنامه‌ریزی شده و هدف مداری اصلی نهایی آن گانیمد است. برای بررسی امکان رصد مشتری از محل خود، زمان و شهر را در آسمان فلک‌بین تنظیم کنید.

پرسش‌های رایج

  1. آیا اروپا همان قارهٔ اروپا است؟

    اروپا در اخترشناسی نام یک قمر یخی مشتری است و با قارهٔ اروپا تفاوت دارد. این قمر یکی از چهار قمر گالیله‌ای و کمی کوچک‌تر از ماه زمین است. وقتی خبری از اقیانوس اروپا می‌گوید، منظور آب احتمالی زیر پوستهٔ همین قمر است؛ معرفی ناسا هویت و ویژگی‌های پایهٔ آن را توضیح می‌دهد.

  2. آیا در اروپا حیات پیدا شده است؟

    هیچ حیاتی در اروپا کشف نشده است. اروپا به دلیل شواهد اقیانوس زیرسطحی و امکان وجود منابع انرژی، هدف بررسی زیست‌پذیری است. زیست‌پذیری یعنی فراهم بودن احتمالی شرایط مناسب، نه حضور اثبات‌شدهٔ جاندار. شرح علمی مأموریت کلیپر نیز بر شناخت محیط و شرایط آن تمرکز دارد؛ تیترهای مربوط به آب را نباید خبر کشف حیات خواند.

  3. آیا اقیانوس اروپا را مستقیم دیده‌ایم؟

    اقیانوس احتمالی اروپا هنوز مستقیم دیده یا نمونه‌برداری نشده است. شاهد مهم از پاسخ مغناطیسی اروپا به میدان متغیر مشتری می‌آید که با یک لایهٔ رسانای آب شور توضیح داده می‌شود. ساختار سطح هم در تفسیر کلی نقش دارد. توضیح شواهد ناسا نشان می‌دهد چرا استنباط اقیانوس قوی است، با آنکه عکس مستقیمی از آب نداریم.

  4. آیا کلیپر روی اروپا فرود می‌آید؟

    کاوشگر اروپا کلیپر روی اروپا فرود نمی‌آید؛ در مدار مشتری، گذرهای نزدیک از کنار قمر انجام می‌دهد. برنامهٔ بازخوانده‌شده در ۱۵ اکتبر ۲۰۲۶ شامل رسیدن به مشتری در آوریل ۲۰۳۰ و ۴۹ گذر نزدیک است. صفحهٔ مأموریت برنامهٔ سفر و هدف ابزارها را شرح می‌دهد. کاوشگر زیر یخ نمی‌رود و مأموریتش تضمین کشف حیات نیست.

  5. آیا اکسیژن اطراف اروپا یعنی می‌توان آنجا نفس کشید؟

    وجود اکسیژن در محیط بسیار رقیق اطراف اروپا به معنی هوای تنفس‌پذیر نیست. محیط اروپا با هوای سطح زمین تفاوت بنیادی دارد و سطح یخی آن جای مناسبی برای حضور انسان بدون تجهیزات نیست. پروندهٔ اروپا در ناسا ویژگی‌های این جهان را توضیح می‌دهد. از نام یک گاز به‌تنهایی نمی‌توان دربارهٔ فشار، ایمنی یا امکان تنفس نتیجه گرفت.

  6. آیا اروپا با تلسکوپ خانگی دیده می‌شود؟

    اروپا را در شرایط مناسب می‌توان کنار مشتری به صورت نقطه‌ای نورانی با ابزار آماتوری تشخیص داد، اما اقیانوس و ترک‌های سطحش دیده نمی‌شوند. زمان، ارتفاع مشتری، روشنایی آسمان و موقعیت مداری قمر اهمیت دارند؛ اروپا ممکن است پشت مشتری یا جلوی قرص آن باشد. برای آغاز، شهر و زمان رصد را در صفحهٔ آسمان تنظیم کنید و جهت ثابتی برای تمام شب‌ها فرض نکنید.

منابع

  1. Europa facts · NASA
  2. Evidence for an ocean · NASA
  3. Mission science · NASA
  4. Europa Clipper · NASA
  5. Juice · ESA

آخرین بازبینی:

فکت علمی

دانستنی‌ها

همهٔ فکت‌ها

اخبار نجوم

در خبرها

تصویر روز ناسا

در تصویرهای روز

همه

در چنین روزی

در تاریخ علم

بخشی از

اروپا بخشی از مشتری

در همان خبرها

مدخل‌هایی که با اروپا در یک خبر آمده‌اند.

پیوند به اینجا

مدخل‌هایی که در متنشان از اروپا گفته‌اند.

دانش

امروز در بخش دانش

فلک‌بین

در گوشه‌های دیگر فلک‌بین