دانشنامهفضاپیما و تلسکوپ
لیزر Laser
لیزر دستگاهی است که با گسیل القایی، باریکه‌ای از نور همفاز، تکرنگ و بسیار موازی تولید می‌کند؛ نام آن از عبارت «تقویت نور با گسیل القایی تابش» ساخته شده است.
نام‌های دیگر: پرتو لیزر
لیزر (LASER) مخفف Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation است. نور لیزر با نور لامپ تفاوت دارد: تقریباً تکرنگ است (طول موج باریک)، پرتوهایش تقریباً موازی هم‌اند و موج‌هایش هم‌فازند. به همین خاطر باریکه‌اش دور نمی‌پراکند و می‌تواند انرژی را در نقطهٔ کوچکی متمرکز کند.
لیزر چگونه کار می‌کند؟
اساس آن گسیل القایی است که اینشتین در ۱۹۱۷ پیش‌بینی کرد: اتم برانگیخته اگر با فوتون هم‌انرژی با گسیلش خود برخورد کند، فوتون دومی همانند آن می‌دهد. در لیزر سه جزء لازم است:
- محیط فعال (گاز، بلور یا نیمه‌رسانا) که اتم‌هایش را برانگیخته می‌کنند؛
- منبع پمپ که انرژی می‌دهد و وارونی جمعیت میسازد؛
- کاواک تشدید از دو آینه که نور را رفت و برگشتی تقویت می‌کنند و یکی از آن‌ها نیمه‌شفاف است تا باریکه خارج شود.
نخستین لیزر را تئودور مایمن در سال ۱۹۶۰ با بلور یاقوت ساخت.
لیزر کجا به کار می‌رود؟
- جراحی چشم، دندان‌پزشکی و برش دقیق
- اسکنر بارکد، چاپگر لیزری و خواندن دیسک
- فیبر نوری و اینترنت
- برش و جوشکاری صنعتی و اندازه‌گیری فاصله
- ستاره‌شناسی: اپتیک تطبیقی با ستارهٔ لیزری، و اندازهٔ فاصلهٔ زمین تا ماه با بازتابندهٔ جا‌مانده از مأموریت آپولو
اپتیک تطبیقی از ستارهٔ لیزری در جو برای اصلاح تاری ناشی از تلاطم هوا استفاده می‌کند. آشکارساز امواج گرانشی هم با تداخل لیزر کار می‌کند: دستگاه لایگو از باریکهٔ لیزر در بازوهای چهار کیلومتری بهره می‌برد.
ایمنی لیزر
باریکهٔ لیزر حتی با توان کم می‌تواند به شبکیه آسیب بزند. نباید لیزر را به چشم، هواپیما یا خودرو گرفت. اشارهٔ لیزر به هواپیما در بسیاری کشورها جرم است. لیزرهای سبز نیز در تلسکوپ برای نشان دادن ستاره‌ها استفاده می‌شوند ولی باید با احتیاط به کار برده شوند.
پرسش‌های رایج
### لیزر چیست؟
لیزر دستگاهی است که باریکهٔ نور تکرنگ و موازی و همفاز میسازد. اساس آن گسیل القایی است.
### لیزر با نور معمولی چه فرقی دارد؟
نور معمولی از چند رنگ و در همهٔ جهتها میتابد، ولی نور لیزر تکرنگ، همسو و همفاز است و در فواصل دور هم پراکنده نمیشود.
### لیزر را چه کسی ساخت؟
نخستین لیزر کارآمد را تئودور مایمن در ۱۹۶۰ ساخت. بنیان نظری آن از اینشتین در ۱۹۱۷ آمده بود.
### آیا اشاره‌گر لیزر خطرناک است؟
بله، به ویژه برای چشم. نباید باریکه را به صورت دیگران یا هواپیما گرفت، چون ممکن است به شبکیه آسیب بزند.
فکت علمی