رفتن به محتوا
فلک‌بینfalakbin.ir
کانال تلگرام

صفحهٔ اصلی فلک‌بین

آسمان

فضا

زمین

دانش

ابزار

حساب و فرمول

تاریخ و زمان

واحد و اندازه

ریاضی

آسمان و فضا

بدن

آزمایشگاه

آسمان

منظومه و فضا

زمین

نور و کیهان

کیهان و اخترفیزیک

فلک‌بین

کانال فلک‌بین در تلگرام

دانشنامهفیزیک و شیمیابزار و روش

لیزر Laser

لیزر دستگاهی است که با گسیل القایی، باریکه‌ای از نور هم‌فاز، تک‌رنگ و بسیار موازی تولید می‌کند؛ نام آن از عبارت «تقویت نور با گسیل القایی تابش» ساخته شده است.

نام‌های دیگر: پرتو لیزر

لیزر
PANG KA KIT / Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0 · منبع تصویر

مشخصات

زمان کشف۱۶ مه ۱۹۶۰

از ویکی‌داده (CC0).

لیزر (LASER) مخفف Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation است. نور لیزر با نور لامپ تفاوت دارد: تقریباً تک‌رنگ است (طول موج باریک)، پرتوهایش تقریباً موازی هم‌اند و موج‌هایش هم‌فازند. به همین خاطر باریکه‌اش واگرایی کمی دارد، هرچند با فاصله پهن‌تر می‌شود و می‌تواند انرژی را در نقطهٔ کوچکی متمرکز کند.

لیزر چگونه کار می‌کند؟

اساس آن گسیل القایی است که اینشتین در ۱۹۱۷ پیش‌بینی کرد: اتم برانگیخته اگر با فوتون هم‌انرژی با گسیلش خود برخورد کند، فوتون دومی همانند آن می‌دهد. لیزرهای متعارف معمولاً این سه جزء را دارند:

  • محیط فعال (گاز، بلور یا نیمه‌رسانا) که اتم‌هایش را برانگیخته می‌کنند؛
  • منبع پمپ که انرژی می‌دهد و وارونی جمعیت می‌سازد؛
  • کاواک تشدید از دو آینه که نور را رفت و برگشتی تقویت می‌کنند و یکی از آن‌ها نیمه‌شفاف است تا باریکه خارج شود.

نخستین لیزر را تئودور مایمن در سال ۱۹۶۰ با بلور یاقوت ساخت.

لیزر کجا به کار می‌رود؟

  • جراحی چشم، دندان‌پزشکی و برش دقیق
  • اسکنر بارکد، چاپگر لیزری و خواندن دیسک
  • فیبر نوری و اینترنت
  • برش و جوشکاری صنعتی و اندازه‌گیری فاصله
  • ستاره‌شناسی: اپتیک تطبیقی با ستارهٔ لیزری، و اندازهٔ فاصلهٔ زمین تا ماه با بازتابندهٔ جا‌مانده از مأموریت آپولو

اپتیک تطبیقی از ستارهٔ لیزری در جو برای اصلاح تاری ناشی از تلاطم هوا استفاده می‌کند. آشکارساز امواج گرانشی هم با تداخل لیزر کار می‌کند: دستگاه لایگو از باریکهٔ لیزر در بازوهای چهار کیلومتری بهره می‌برد.

ایمنی لیزر

باریکهٔ لیزر حتی با توان کم می‌تواند به شبکیه آسیب بزند. نباید لیزر را به چشم، هواپیما یا خودرو گرفت. اشارهٔ لیزر به هواپیما در بسیاری کشورها جرم است. لیزرهای سبز نیز در تلسکوپ برای نشان دادن ستاره‌ها استفاده می‌شوند ولی باید با احتیاط به کار برده شوند.

پرسش‌های رایج

  1. لیزر چیست؟

    لیزر دستگاهی است که باریکهٔ نور تک‌رنگ و موازی و هم‌فاز می‌سازد. اساس آن گسیل القایی است.

  2. لیزر با نور معمولی چه فرقی دارد؟

    نور معمولی از چند رنگ و در همهٔ جهت‌ها می‌تابد، ولی نور لیزر معمولاً پهنای طیفی باریک و همدوسی بیشتری دارد و باریکه‌اش با واگرایی کم منتشر می‌شود؛ در فاصلهٔ دور نیز کاملاً بدون واگرایی نیست.

  3. لیزر را چه کسی ساخت؟

    نخستین لیزر کارآمد را تئودور مایمن در ۱۹۶۰ ساخت. بنیان نظری آن از اینشتین در ۱۹۱۷ آمده بود.

  4. آیا اشاره‌گر لیزر خطرناک است؟

    بله، به ویژه برای چشم. نباید باریکه را به صورت دیگران یا هواپیما گرفت، چون ممکن است به شبکیه آسیب بزند.

منابع

  1. Illuminating Facts About Laser Pointers · U.S. Food and Drug Administration

آخرین بازبینی:

راهنما و مقاله

برای خواندن بیشتر

همه

فکت علمی

دانستنی‌ها

همهٔ فکت‌ها

اخبار نجوم

در خبرها

در چنین روزی

در تاریخ علم

در همان خبرها

مدخل‌هایی که با لیزر در یک خبر آمده‌اند.

پیوند به اینجا

مدخل‌هایی که در متنشان از لیزر گفته‌اند.

دانش

امروز در بخش دانش

فلک‌بین

در گوشه‌های دیگر فلک‌بین