۱۸۷۹فیزیک و شیمی · درگذشت · ۱۴ آبان ۱۲۵۸
برق، مغناطیس و نور در یک تصویر
۱۴۷ سال پیش در چنین روزی، در سال ۱۸۷۹، جیمز کلرک ماکسول (James Clerk Maxwell) درگذشت؛ فیزیکدانی که برق و مغناطیس را در توصیفی مشترک گرد آورد. او سرعت انتشار میدان الکترومغناطیسی را محاسبه کرد و به مقداری نزدیک سرعت نور رسید. این شباهت، سرنخی مهم بود: نور میتوانست پدیدهای الکترومغناطیسی باشد. معادلاتی که با نام ماکسول شناخته میشوند، رابطهٔ میدانهای الکتریکی و مغناطیسی را بیان میکنند. اهمیت این کار در یکپارچهکردن پدیدههایی بود که پیشتر جدا به نظر میرسیدند؛ جرقهٔ برق، اثر آهنربا و نور، در یک چارچوب فیزیکی جا گرفتند.
۱۹۰۶فیزیک و شیمی · رویداد · ۱۳ آبان ۱۲۸۵
نخستین درس ماری کوری در سوربن
۱۲۰ سال پیش در چنین روزی، در سال ۱۹۰۶، دانشمند برجسته ماری کوری سخنرانی افتتاحیه خود را به عنوان اولین معلم زن در دانشگاه سوربن ایراد کرد. او در مورد تئوری یونها در گازها و تحقیقات خود در مورد رادیواکتیویته با ۱۲۰ نفر از دانشجویان، مردم و مطبوعات صحبت کرد. این رویداد مهم پانزده سال پس از آن روز، ۵ نوامبر ۱۸۹۱، زمانی که او برای اولین بار در دانشگاه سوربن ثبت نام کرد، رخ داد. پس از مرگ نابهنگام همسرش، پیر کوری، از او دعوت شد تا کرسی فیزیک را که او در سوربن برگزار کرده بود، به عهده بگیرد. کوری که برنده جایزه نوبل و صاحب قدرت در زمینه رادیواکتیویته بود، به کار پیشگامی که با همسرش آغاز کرد، ادامه داد و کمک قابل توجهی به درک ما از جهان اتمی کرد.
۱۹۹۲نجوم و فضا · درگذشت · ۱۴ آبان ۱۳۷۱
حرکت ستارهها، نقشهٔ راه شیری
۳۴ سال پیش در چنین روزی، در سال ۱۹۹۲، یان اورت (Jan Oort) درگذشت؛ اخترشناسی که حرکت ستارهها را به ابزاری برای شناخت کهکشان تبدیل کرد. بررسیهای او شواهدی از چرخش متفاوت بخشهای راه شیری فراهم آورد. بعدها گروه هلندی تحت هدایتش، با تابش رادیویی هیدروژن به سراغ ساختار بزرگمقیاس کهکشان رفت. اورت همچنین مدلی برای منشأ دنبالهدارها پیشنهاد کرد که نامش در ابر اورت ماندگار شد. در پژوهش او، حرکت و تابش اجرام فقط ویژگیهای جداگانه نبودند؛ کنار هم قرارگرفتنشان میتوانست تصویر گستردهتری از خانهٔ کهکشانی ما بسازد.
۱۹۹۲فیزیک و شیمی · رویداد · ۱۴ آبان ۱۳۷۱
شواهد شیمیایی آبجوی باستانی در گودین تپه
۳۴ سال پیش در چنین روزی، در سال ۱۹۹۲، یک کشف جالب در مجله Nature گزارش شد. شواهد شیمیایی از قدمت آبجو ۵۰۰۰ ساله در گودین تپه در کوه های زاگرس ایران کشف شد. سومریان باستان این نوشیدنی تخمیری را ترجیح میدادند و شواهد به شکل یک بقایای آلی در داخل یک ظرف سفالی کشف شد که ظاهراً برای تخمیر یا ذخیرهسازی آبجو استفاده میشد. بقایای زرد کم رنگ که آزمایش یون اگزالات را مثبت نشان می دهد در برخی از شیارهای داخل شیشه دو دسته یافت شد. اگزالات کلسیم، که فقط کمی محلول در آب است، جزء اصلی رسوب است که از آبجو جو ته نشین می شود. این کشف بینش های جالبی در مورد رژیم غذایی و سبک زندگی اجداد باستانی ما ارائه کرد.