کوه المپوس Olympus Mons

کوه المپوس بزرگ‌ترین آتشفشان و از بلندترین کوه‌های شناخته‌شده در منظومهٔ شمسی است. این آتشفشان خاموش در نیمکرهٔ شمالی مریخ، لبهٔ ناحیهٔ تارسیس قرار دارد و حدود دو برابر و نیم ارتفاع اورست از سطح دریاهای زمین بالاتر می‌رود.

نام قدیمی آن «نیکس المپیکا» بود و پس از بررسی‌های فضاپیمای مارینر ۹ در سال ۱۹۷۱ معلوم شد این نقطهٔ روشن در طوفان‌های گرد و غبار، در واقع یک کوه بسیار بزرگ است.

ویژگی‌های کوه المپوس

المپوس یک آتشفشان سپری است، همانند آتشفشان‌های هاوایی روی زمین. گدازهٔ روان و کم‌گرانرو در طول زمان بارها روی هم ریخته و شیب بسیار ملایمی، حدود ۵ درجه، ساخته است. به همین دلیل کسی که پای آن بایستد، قله را به‌سختی می‌بیند.

چرا این‌قدر بزرگ است؟

دو عامل مهم دارد. نخست اینکه مریخ صفحات زمین‌ساختی متحرک ندارد، پس نقطهٔ داغ زیر پوسته مدتی طولانی زیر یک نقطه می‌ماند و گدازه همیشه روی همان کوه جمع می‌شود. دوم اینکه گرانش سطحی مریخ حدود ۳۸ درصد زمین است و ساختار بلندتر هم پایدار می‌ماند.

بر اساس شمارش دهانه‌های برخوردی، بخش‌هایی از سطح آتشفشان تنها از چند میلیون تا چند ده میلیون سال سن دارند و ممکن است در بازه‌های اخیر زمین‌شناسی هم فعال بوده باشد.

با کوه‌های دیگر چه فرقی دارد؟

المپوس به‌مراتب بزرگ‌تر از هر آتشفشان زمین است. پهنای آن تقریباً به اندازهٔ ایالتی بزرگ است. دره مارینر نیز در همین سیاره بزرگ‌ترین درهٔ شناخته‌شده است.

پرسش‌های رایج

### کوه المپوس چقدر ارتفاع دارد؟
کوه المپوس حدود ۲۲ کیلومتر از سطح مبنای مریخ بلند است. این ارتفاع حدود دو برابر و نیم اورست از سطح دریاست.

### کوه المپوس کجاست؟
کوه المپوس در نیمکرهٔ شمالی مریخ و در لبهٔ باختری ناحیهٔ آتشفشانی تارسیس قرار دارد.

### آیا کوه المپوس هنوز فعال است؟
کوه المپوس خاموش به شمار می‌رود، ولی سن بخشی از گدازه‌هایش نسبتاً جوان است. دانشمندان فعالیت اخیر را کاملاً منتفی نمی‌دانند.

### آیا از زمین می‌توان المپوس را دید؟
به‌طور معمول نه با چشم. تلسکوپ‌های بزرگ و فضاپیماهای مدارگرد آن را مشاهده کرده‌اند و تصویرهای آن بسیار شناخته‌شده است.