رفتن به محتوا
فلک‌بینfalakbin.ir
کانال تلگرام

صفحهٔ اصلی فلک‌بین

آسمان

فضا

زمین

دانش

ابزار

حساب و فرمول

تاریخ و زمان

واحد و اندازه

ریاضی

آسمان و فضا

بدن

آزمایشگاه

آسمان

منظومه و فضا

زمین

نور و کیهان

کیهان و اخترفیزیک

فلک‌بین

کانال فلک‌بین در تلگرام

دانشنامهزمینمفهوم

گسل‌های ایران Faults of Iran

گسل‌های ایران نامی برای شبکهٔ شکستگی‌های پوستهٔ زمین در فلات ایران است که حرکت روی آن‌ها زمین‌لرزه ایجاد می‌کند. همگرایی صفحهٔ عربی و اوراسیا عامل اصلی تغییرشکل منطقه است؛ شمال تبریز، مشا و شمال تهران از گسل‌های شناخته‌شده‌اند.

نام‌های دیگر: گسل تهران، گسل شمال تبریز، گسل مشا

گسل‌های ایران شبکه‌ای از شکستگی‌های بزرگ در پوستهٔ فلات ایران‌اند. ایران بر روی کمربند لرزه‌خیز آلپ-هیمالیاست و صفحهٔ عربی با سرعتی در حدود دو سانتی‌متر در سال به صفحهٔ اوراسیا نزدیک می‌شود. فشار حاصل از این برخورد در خود کشور تقسیم می‌شود و در گسل‌های متعدد آزاد می‌گردد.

چرا ایران این‌قدر گسل دارد؟

فشار حاصل از برخورد دو صفحه نمی‌تواند فقط در یک مرز تخلیه شود؛ بنابراین پوستهٔ ایران ضخیم می‌شود، چین می‌خورد و می‌شکند. نتیجه رشته‌کوه زاگرس و البرز و گسل‌های بسیاری است. نگاهی به صفحات زمین‌ساختی نشان می‌دهد که ایران در منطقهٔ همگرایی قرار دارد؛ تغییرشکل آن علاوه بر تراکم، شامل حرکت راستالغز و در برخی نقاط کشش محلی نیز هست. کوه‌های آتشفشانی ایران همچون دماوند از همین بستر برآمده‌اند.

مهم‌ترین گسل‌ها

  • گسل شمال تبریز: گسلی راستالغز در شمال‌غرب ایران که در گذشته زمین‌لرزه‌های بزرگی، از جمله زلزلهٔ ۱۷۸۰ تبریز، تولید کرده است.
  • گسل مشا و گسل شمال تهران: در البرز مرکزی و نزدیک پایتخت قرار دارند. شهر تهران در معرض خطر این گسل‌ها و گسل ری است.
  • گسل‌های زاگرس: مانند گسل اصلی جوان زاگرس و گسل کازرون که فشار برخورد را جذب می‌کنند.
  • گسل‌های شرق ایران: مانند گسل نایبند و دیگر گسل‌های این منطقه. شکست اصلی زلزلهٔ بم روی گسلی پنهان و پیش‌تر ناشناخته در جنوب بم رخ داد؛ نباید آن را به نایبند نسبت داد.

زلزله‌های بزرگ ایران

زمین‌لرزه‌های ویرانگر ایران بر این گسل‌ها رخ داده‌اند: طبس ۱۳۵۷، رودبار و منجیل ۱۳۶۹، بم ۱۳۸۲ و سرپل ذهاب (کرمانشاه) ۱۳۹۶ با بزرگی حدود ۷٫۳. بیشتر ساختمان‌های آسیب‌دیده سازه‌های ضعیف و مقاوم‌نشده بوده‌اند. اطلاع‌رسانی دربارهٔ زلزله و مقاوم‌سازی ساختمان‌ها مهم‌ترین راه کاستن خسارت است. بزرگی زلزله را با مقیاسی مثل ریشتر یا بزرگی گشتاوری می‌سنجند.

پرسش‌های رایج

  1. مهم‌ترین گسل ایران کدام است؟

    گسل‌های مهم بسیارند و به معیار بستگی دارد. گسل شمال تبریز، مشا، شمال تهران و گسل اصلی زاگرس هر کدام به‌دلیل خطر برای شهرها شهرت دارند.

  2. آیا تهران روی گسل است؟

    بله. تهران در جوار گسل‌های شمال تهران، مشا و ری قرار دارد. پایتخت نزدیک دو قرن است (از زلزلهٔ بزرگ ۱۸۳۰) زلزلهٔ ویرانگری را تجربه نکرده و کارشناسان ضرورت مقاوم‌سازی را یادآور می‌شوند.

  3. آیا می‌توان زلزلهٔ ایران را پیش‌بینی کرد؟

    پیش‌بینی دقیق زمان و مکان زلزله امروز ممکن نیست. تنها می‌توان پهنه‌های خطر را مشخص و ساختمان‌ها را با آیین‌نامه مقاوم کرد.

  4. چرا زلزله‌های ایران این‌قدر کشنده‌اند؟

    شمار زیاد گسل، بافت فرسودهٔ بعضی شهرها و روستاها و ساختمان‌های ناایمن مقصرند. زلزله با همین بزرگی در کشوری با ساخت‌وساز مقاوم تلفات خیلی کمتری دارد.

منابع

  1. Surface displacements and source parameters of the 2003 Bam earthquake · AGU / Journal of Geophysical Research

آخرین بازبینی:

پیوند به اینجا

مدخل‌هایی که در متنشان از گسل‌های ایران گفته‌اند.

دانش

امروز در بخش دانش

فلک‌بین

در گوشه‌های دیگر فلک‌بین