دانشنامهجرم آسمانی
سیاره بیستاره Rogue planet
سیارهٔ بیستاره جرمی به اندازهٔ سیاره است که به هیچ ستارهای وابسته نیست و تنها در فضای میان‌ستاره‌ای میگردد؛ احتمالاً شمار آن‌ها در کهکشان ما بسیار زیاد است.
سیارهٔ بیستاره، یا سیارهٔ سرگردان، سیارهای است که به‌جای گردش به دور یک ستاره، آزادانه در فضا و در کهکشان حرکت می‌کند. چنین جهان‌هایی تاریک و سردند و تنها گرمای درونی خودشان را دارند.
## سیارهٔ بیستاره چگونه پدید می‌آید؟
دو راه اصلی پیشنهاد شده است. نخست، سیارهای در سامانهٔ ستارهای شکل میگیرد و بر اثر برهم‌کنش گرانشی با سیاره‌های دیگر یا عبور ستارهای نزدیک پرتاب میشود. دوم، جرمی مانند سیاره مستقیماً از فروپاشی یک ابر گازی کوچک می‌سازد، همان‌طور که ستاره‌ها شکل می‌گیرند، بی‌آنکه ستارهای در کار باشد. مرز آن با کوتولهٔ قهوه‌ای هم مبهم است.
## چگونه آن‌ها را پیدا می‌کنیم؟
چون نور خودشان را ندارند، یافتن‌شان دشوار است. یک روش، همگرایی گرانشی ریز است: وقتی سیارهای از جلوی ستارهای دورتر می‌گذرد، نور آن لحظه‌ای تقویت میشود. روش دیگر عکسبرداری فروسرخ از سیاره‌های جوان و هنوز داغ است. در سال ۲۰۲۱ دستهٔ بزرگی از چند ده نامزد در ناحیهٔ ستاره‌زایی عقرب بالایی گزارش شد. تلسکوپ فضایی جیمز وب هم اجرامی با جرم تنها چند برابر مشتری را در خوشه‌های جوان یافته است.
## چقدر فراوان‌اند؟
برآوردها نشان می‌دهد شمار سیاره‌های بیستاره در کهکشان راه شیری می‌تواند از شمار ستاره‌ها هم بیشتر باشد، هرچند عدد دقیق نامعلوم است. تلسکوپ فضایی رومن ناسا، که در سال ۲۰۲۶ پرتاب شده، با پیمایش همگرایی گرانشی ریز قرار است این پرسش را بهتر بررسی کند.
## آیا می‌توانند میزبان حیات باشند؟
چنین سیارهای نور ستاره ندارد، اما اگر جو ضخیم هیدروژنی داشته باشد، گرمای درونی ممکن است سطح یا زیر یخ آن را گرم نگه دارد. بنابراین پرسش دربارهٔ زیست‌پذیری سیارهای در این جهان‌ها باز و فرضی است.
## پرسش‌های رایج
### سیارهٔ بیستاره چیست؟
سیارهٔ بیستاره سیارهای است که به ستارهای وابسته نیست و تنها در فضای کهکشان میگردد.
### سیارهٔ بیستاره چگونه شکل میگیرد؟
یا از سامانهٔ ستارهای پرتاب میشود یا مستقیماً از ابر گازی تشکیل میشود. هر دو راه در نظریهها بررسی میشوند.
### آیا سیارهٔ بیستاره به زمین نزدیک است؟
نه، هیچ سیارهٔ بیستارهای که به منظومهٔ شمسی نزدیک و برای زمین خطرناک باشد شناخته نشده است. بیشتر نمونههای یافتهشده صدها سال نوری یا بیشتر دورند.
### آیا زمین هم ممکن است سیارهٔ بیستاره شود؟
فقط در صورتی که گرانش ستارهای عبوری یا رخدادی مشابه آن را از خورشید جدا کند. چنین رخدادی در آیندهای نزدیک بسیار بعید است.