رفتن به محتوا
فلک‌بینfalakbin.ir
کانال تلگرام

صفحهٔ اصلی فلک‌بین

آسمان

فضا

زمین

دانش

ابزار

حساب و فرمول

تاریخ و زمان

واحد و اندازه

ریاضی

آسمان و فضا

بدن

آزمایشگاه

آسمان

منظومه و فضا

زمین

نور و کیهان

کیهان و اخترفیزیک

فلک‌بین

کانال فلک‌بین در تلگرام

دانشنامهکهکشان‌ها و کیهانجرم آسمانی

سیاره بی‌ستاره Rogue planet

سیاره بی‌ستاره جرمی سیاره‌مانند است که به دور هیچ ستاره‌ای نمی‌گردد و آزادانه در فضای کهکشان حرکت می‌کند. نمونه‌های جوان از گرمای درونی خود در فروسرخ می‌تابند و شمار کل آن‌ها هنوز نامعلوم است.

سیاره بی‌ستاره
NASA/JPL-Caltech / Wikimedia Commons · Public domain · منبع تصویر

سیارهٔ بی‌ستاره، یا سیارهٔ سرگردان، سیاره‌ای است که به‌جای گردش به دور یک ستاره، آزادانه در فضا و در کهکشان حرکت می‌کند. این جهان‌ها نور یک ستارهٔ میزبان را دریافت نمی‌کنند، اما گرمای درونی دارند؛ نمونه‌های جوان هنوز داغ‌اند و تابش فروسرخشان قابل آشکارسازی است.

## سیارهٔ بی‌ستاره چگونه پدید می‌آید؟
دو راه اصلی پیشنهاد شده است. نخست، سیاره‌ای در سامانهٔ ستاره‌ای شکل می‌گیرد و بر اثر برهم‌کنش گرانشی با سیاره‌های دیگر یا عبور ستاره‌ای نزدیک پرتاب می‌شود. دوم، جرمی سیاره‌مانند مستقیماً از فروپاشی یک ابر گازی کوچک شکل می‌گیرد، همان‌طور که ستاره‌ها شکل می‌گیرند، بی‌آنکه ستاره‌ای در کار باشد. مرز آن با کوتولهٔ قهوه‌ای هم مبهم است.

## چگونه آن‌ها را پیدا می‌کنیم؟
چون ستارهٔ میزبانی برای روشن کردن آن‌ها وجود ندارد و نمونه‌های سرد بسیار کم‌نورند، یافتنشان دشوار است. یک روش، همگرایی گرانشی ریز است: وقتی سیاره‌ای از جلوی ستاره‌ای دورتر می‌گذرد، نور آن لحظه‌ای تقویت می‌شود. روش دیگر عکسبرداری فروسرخ از سیاره‌های جوان و هنوز داغ است. در سال ۲۰۲۱ ده‌ها نامزد جوان در نواحی عقرب بالایی و مارافسای گزارش شدند. تلسکوپ فضایی جیمز وب هم اجرامی با جرم تنها چند برابر مشتری را در خوشه‌های جوان یافته است.

## چقدر فراوان‌اند؟
برآوردها نشان می‌دهد شمار سیاره‌های بی‌ستاره در کهکشان راه شیری می‌تواند از شمار ستاره‌ها هم بیشتر باشد، هرچند عدد دقیق نامعلوم است. تلسکوپ فضایی رومن ناسا، که در سال ۲۰۲۶ پرتاب شده، با پیمایش همگرایی گرانشی ریز قرار است این پرسش را بهتر بررسی کند.

## آیا می‌توانند میزبان حیات باشند؟
چنین سیاره‌ای نور ستاره ندارد، اما اگر جو ضخیم هیدروژنی داشته باشد، گرمای درونی ممکن است سطح یا زیر یخ آن را گرم نگه دارد. بنابراین پرسش دربارهٔ زیست‌پذیری سیاره‌ای در این جهان‌ها باز و فرضی است.

پرسش‌های رایج

  1. سیارهٔ بی‌ستاره چیست؟

    سیارهٔ بی‌ستاره سیاره‌ای است که به ستاره‌ای وابسته نیست و تنها در فضای کهکشان می‌گردد.

  2. سیارهٔ بی‌ستاره چگونه شکل می‌گیرد؟

    یا از سامانهٔ ستاره‌ای پرتاب می‌شود یا مستقیماً از ابر گازی تشکیل می‌شود. هر دو راه در نظریه‌ها بررسی می‌شوند.

  3. آیا سیارهٔ بی‌ستاره به زمین نزدیک است؟

    نه، هیچ سیارهٔ بی‌ستاره‌ای که به منظومهٔ شمسی نزدیک و برای زمین خطرناک باشد شناخته نشده است. بیشتر نمونه‌های یافته‌شده صدها سال نوری یا بیشتر دورند.

  4. آیا زمین هم ممکن است سیارهٔ بی‌ستاره شود؟

    فقط در صورتی که گرانش ستاره‌ای عبوری یا رخدادی مشابه آن را از خورشید جدا کند. چنین رخدادی در آینده‌ای نزدیک بسیار بعید است.

منابع

  1. ESO telescopes help uncover largest group of rogue planets yet · ESO
  2. New Study Reveals NASA's Roman Could Find 400 Earth-Mass Rogue Planets · NASA
  3. Nancy Grace Roman Space Telescope · NASA

آخرین بازبینی:

دانش

امروز در بخش دانش

فلک‌بین

در گوشه‌های دیگر فلک‌بین