فروسرخ Infrared

فروسرخ یا «مادون قرمز» نوری است که چشم نمی‌بیند ولی پوست آن را به‌شکل گرما حس می‌کند. هر چیز با دمایی بالاتر از صفر مطلق مقداری فروسرخ گسیل می‌کند، از بدن انسان تا ستاره‌ای در کهکشانی دور.

فروسرخ چگونه کشف شد؟

فروسرخ در سال ۱۸۰۰ به دست ویلیام هرشل کشف شد. او نور خورشید را با منشور تجزیه کرد و دماسنج‌هایی را در بخش‌های رنگ‌ها گذاشت. دماسنجی که خارج از ناحیهٔ قرمز بود هم گرم می‌شد، که نشان می‌داد پرتویی نامرئی وجود دارد. طول موج فروسرخ از حدود ۷۰۰ نانومتر تا یک میلی‌متر است.

فروسرخ در زندگی روزمره

کنترل تلویزیون، دوربین‌های دید در شب، حسگرهای حرکت و دماسنج‌های بدون تماس همه از فروسرخ بهره می‌برند. دوربین‌های حرارتی دمای سطح جسم را از روی فروسرخ آن نشان می‌دهند. فروسرخ در پدیدهٔ گلخانه‌ای هم نقش دارد: زمین گرمای خود را به‌صورت فروسرخ بازمی‌تاباند و گازهای گلخانه‌ای بخشی از آن را نگه می‌دارند.

فروسرخ در نجوم

فروسرخ دو توانایی ویژه به ستاره‌شناسان می‌دهد. نخست اینکه از میان ابرهای غبار می‌گذرد و می‌توان درون آن‌ها را دید، مثلاً ستاره‌های تازه‌زاده یا مرکز کهکشان راه شیری. دوم اینکه نور کهکشان‌های بسیار دور در اثر انبساط جهان به فروسرخ کشیده شده است. به همین دلیل تلسکوپ فضایی جیمز وب و تلسکوپ اسپیتزر در این بخش کار می‌کنند. جو بخش بزرگی از فروسرخ را جذب می‌کند، پس رصد از بالای جو بهتر است.

اجرام خنک مانند کوتوله‌های قهوه‌ای و سیاره‌های فراخورشیدی هم بیشترین نورشان در فروسرخ است. دربارهٔ این شاخهٔ دانش در نجوم فروسرخ بخوانید.

پرسش‌های رایج

### فروسرخ همان گرماست؟
فروسرخ خود گرما نیست بلکه موجی است که انرژی گرما را منتقل می‌کند. وقتی جسمی فروسرخ را جذب کند، گرم می‌شود.

### آیا پرتو فروسرخ خطرناک است؟
فروسرخ ضعیف مانند گرمای معمولی خطری ندارد. چشمه‌های بسیار قوی می‌توانند پوست و چشم را بسوزانند.

### دوربین دید در شب چگونه کار می‌کند؟
بعضی از آن‌ها فروسرخ نزدیک را با تابش چراغ فروسرخ روشن می‌کنند و بعضی گرمای گسیل‌شدهٔ اجسام را می‌گیرند. در هر دو، چشم ما نور را نمی‌بیند ولی حسگر می‌بیند.

### چرا تلسکوپ جیمز وب فروسرخ می‌بیند؟
فروسرخ می‌تواند از غبار بگذرد و نور کشیده‌شدهٔ کهکشان‌های بسیار دور را نشان دهد. این دو دلیل مهم برای انتخاب آن هستند.