صورت فلکی قوس Sagittarius (constellation)

صورت فلکی قوس (Sagittarius) در آسمان تابستان، نزدیک افق جنوبی، دیده می‌شود و پرستاره‌ترین بخش راه شیری در همین‌جاست. در اسطوره‌ها، قوس را نیم‌انسان و نیم‌اسبی می‌دانستند که کمان کشیده است، هرچند نقشهٔ ستاره‌هایش امروز بیشتر شبیه یک قوری است.

چرا قوس مهم است؟

مرکز کهکشان ما در جهت قوس قرار دارد. کمان A* سیاه‌چاله‌ای با جرمی حدود چهار میلیون برابر خورشید در همان نقطه است و ستاره‌ها پیرامونش با سرعت زیاد می‌گردند. این رصدها در سال ۲۰۲۰ جایزهٔ نوبل فیزیک را به رینهارد گنتسل و آندریا گز رساند. خود مرکز کهکشانی پشت ابرهای غبار پنهان است و فقط با امواج رادیویی و فروسرخ دیده می‌شود.

چه اجرامی در قوس هستند؟

قوس پر از سحابی و خوشه است. سحابی لاگون (مسیه ۸) با چشم غیرمسلح در آسمان تاریک دیده می‌شود، سحابی سه‌گانه (مسیه ۲۰) و سحابی امگا (مسیه ۱۷) هم از زیباترین سحابی‌های آسمان‌اند. خوشهٔ کروی مسیه ۲۲ هم یکی از درخشان‌ترین خوشه‌های کروی آسمان است.

شکل «قوری» آسمان از حدود هشت ستاره ساخته شده و مرکز کهکشان درست در جهت لولهٔ آن است.

قوس را در ایران چگونه ببینیم؟

قوس در عرض‌های جغرافیایی ایران پایین‌تر از بسیاری صورت‌های فلکی دیده می‌شود، ولی در شب‌های تیر و مرداد، بعد از غروب، در جنوب بالا می‌آید. هرچه به جنوب ایران نزدیک‌تر باشید، قوس بلندتر دیده می‌شود. برای دیدن سحابی‌ها آسمان تاریک ضروری است. خورشید حدود ۲۷ آذر تا ۲۹ دی از پیش‌زمینهٔ قوس می‌گذرد.

پرسش‌های رایج

### مرکز راه شیری در کدام صورت فلکی است؟
مرکز کهکشان راه شیری در جهت صورت فلکی قوس قرار دارد و ابرسیاه‌چالهٔ کمان A* در همان نقطه جای دارد.

### کمان A* را می‌توان با چشم دید؟
نه. کمان A* سیاه‌چاله‌ای است که نور مرئی از آن نمی‌رسد و حتی با تلسکوپ نوری هم دیده نمی‌شود. آن را از حرکت ستاره‌ها و تابش رادیویی و پرتو ایکس می‌شناسند.

### قوس چرا شبیه قوری است؟
در قوس هشت ستارهٔ پرنور شکلی شبیه قوری با دسته و لوله می‌سازند که در آسمان تابستان به‌خوبی دیده می‌شود و رصدگران آماتور آن را راهنمای یافتن مرکز کهکشان می‌دانند.

### آیا قوس همان برج قوس است؟
نه دقیقاً. برج قوس بخشی ۳۰ درجه‌ای از دایرةالبروج در طالع‌بینی است، ولی قوس در نجوم یک صورت فلکی است که مرزهایی نامنظم دارد.