رقابت فضایی Space Race

رقابت فضایی بخشی از جنگ سرد بود. دو ابرقدرت می‌خواستند با دستاوردهای فضایی برتری فناوری و نظام سیاسی خود را نشان دهند. موشک‌هایی که ماهواره می‌بردند همان موشک‌هایی بودند که می‌توانستند کلاهک هسته‌ای هم حمل کنند، پس رقابت جنبهٔ نظامی هم داشت.

این رقابت چگونه آغاز شد؟

رقابت فضایی با پرتاب اسپوتنیک ۱ در ۴ اکتبر ۱۹۵۷ شروع شد. شوروی نخستین ماهوارهٔ مصنوعی را به مدار فرستاد و آمریکا غافلگیر شد. یک ماه بعد، سگی به نام لایکا با اسپوتنیک ۲ به مدار رفت. آمریکا در ژانویهٔ ۱۹۵۸ اکسپلورر ۱ را پرتاب کرد و ناسا در همان سال تأسیس شد.

نقاط عطف رقابت

شوروی در چند زمینه نخست بود: نخستین کاوشگر در ماه (لونا ۲، ۱۹۵۹)، نخستین عکس از سمت دور ماه، نخستین انسان در فضا (۱۹۶۱)، نخستین زن فضانورد (ترشکووا، ۱۹۶۳) و نخستین پیاده‌روی فضایی (لئونف، ۱۹۶۵). پس از پرواز گاگارین، جان اف. کندی، رئیس‌جمهور آمریکا، در ۲۵ مه ۱۹۶۱ اعلام کرد آمریکا پیش از پایان دهه انسان را به ماه می‌فرستد. برنامهٔ آپولو با هزینهٔ سنگین پیش رفت.

نتیجه در ژوئیهٔ ۱۹۶۹ آشکار شد، وقتی نیل آرمسترانگ با آپولو ۱۱ نخستین انسان روی ماه شد. (فرود بر ماه را ببینید.) برنامهٔ ماه شوروی، با موشک غول‌پیکر ان-۱، چند بار شکست خورد و رها شد.

پایان رقابت و میراث

تنش‌ها در دههٔ ۱۹۷۰ کم شد. در ژوئیهٔ ۱۹۷۵ فضاپیماهای آپولو و سایوز در مدار به هم پیوستند و نماد همکاری شدند. آن سال را معمولاً پایان دورهٔ رقابت می‌دانند. میراث این رقابت بسیار است: ماهواره‌های ارتباطی و هواشناسی، کاوشگرهای سیاره‌ای، و نسلی از دانشمندان و مهندسان. امروز همکاری در ایستگاه فضایی بین‌المللی یادگار همان تاریخ است، هرچند رقابت دوباره، این بار با چین و شرکت‌های خصوصی، شکل تازه گرفته است.

پرسش‌های رایج

### رقابت فضایی را چه کسی برد؟
شوروی در آغاز پیش بود، ولی آمریکا با رساندن انسان به ماه در ۱۹۶۹ به‌طور گسترده برندهٔ نمادین رقابت شناخته می‌شود.

### نخستین ماهوارهٔ جهان کدام بود؟
اسپوتنیک ۱ از شوروی، که در ۴ اکتبر ۱۹۵۷ پرتاب شد. این ماهواره حدود ۸۴ کیلوگرم بود.

### چرا آمریکا و شوروی به فضا می‌رفتند؟
هم برای اعتبار سیاسی و هم برای اهداف نظامی. موشکی که ماهواره را می‌برد با اندکی تغییر می‌توانست بمب هسته‌ای را برساند.

### رقابت فضایی کی تمام شد؟
بیشتر مورخان پایان آن را در دههٔ ۱۹۷۰، با پروژهٔ مشترک آپولو-سایوز در ۱۹۷۵، می‌دانند. فروپاشی شوروی در ۱۹۹۱ نقطهٔ پایانی قطعی بود.