دهانه تلسکوپ Telescope aperture

دهانه (aperture) قطر بزرگ‌ترین قطعهٔ نورگیر تلسکوپ، یعنی عدسی یا آینهٔ شیئی، است. یک تلسکوپ ۲۰۰ میلی‌متری یعنی قطر نورگیر آن ۲۰ سانتی‌متر است. بیشتر آنچه با تلسکوپ می‌بینیم به دهانه بستگی دارد، نه به بزرگ‌نمایی.

## دهانه چه چیزهایی را تعیین می‌کند؟
نورگیری: مقدار نور با مساحت دهانه، یعنی با مربع قطر، متناسب است. تلسکوپی با دو برابر قطر، چهار برابر نور جمع می‌کند و اجرام کم‌نورتر دیده می‌شوند. قدر حدی هم با دهانه بهتر می‌شود. مردمک چشم در تاریکی حدود ۷ میلی‌متر باز می‌شود، پس یک دهانهٔ ۷۰ میلی‌متری حدود ۱۰۰ برابر چشم نور می‌گیرد.

قدرت تفکیک: جزئیات ریز با دهانهٔ بزرگ‌تر جدا می‌شوند. حد تقریبی دوز برای دو ستارهٔ مجاور برابر ۱۱۶ تقسیم بر دهانه به میلی‌متر، بر حسب ثانیهٔ قوسی، است. تلسکوپ ۱۱۶ میلی‌متری حدود یک ثانیهٔ قوسی تفکیک می‌دهد. معمولاً آشفتگی جو پیش از این حد مانع می‌شود. جزئیات بیشتر در قدرت تفکیک.

## نمونه‌هایی از دهانه‌های واقعی
| تلسکوپ | دهانه |
|---|---|
| چشم انسان (شب) | حدود ۷ میلی‌متر |
| تلسکوپ مبتدی | ۷۰ تا ۱۵۰ میلی‌متر |
| هابل | ۲٫۴ متر |
| جیمز وب | ۶٫۵ متر |
| تلسکوپ غول‌پیکر اروپایی (ELT، در دست ساخت) | حدود ۳۹ متر |

## دهانهٔ بزرگ‌تر همیشه بهتر است؟
نه کاملاً. دهانهٔ بزرگ‌تر یعنی وزن، قیمت و جابه‌جایی دشوارتر. برای رصدگر شخصی، تلسکوپ دابسونی ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلی‌متری تعادل خوبی دارد. بزرگ‌نمایی (حاصل چشمی) به‌تنهایی کیفیت نمی‌دهد. برای انتخاب، راهنمای خرید تلسکوپ را ببینید.

## پرسش‌های رایج
### دهانهٔ تلسکوپ یعنی چه؟
قطر عدسی یا آینهٔ اصلی تلسکوپ؛ هرچه بزرگ‌تر باشد، نور بیشتری جمع می‌شود.

### چرا دهانه از بزرگ‌نمایی مهم‌تر است؟
چون دهانه مقدار نور و جزئیات را تعیین می‌کند؛ بزرگ‌نمایی بدون نور کافی فقط تصویر را تار می‌کند.

### تلسکوپ ۲۰۰ میلی‌متری چند برابر ۱۰۰ میلی‌متری نور می‌گیرد؟
چهار برابر، چون نور با مربع قطر دهانه افزایش می‌یابد.

### بیشترین بزرگ‌نمایی مفید چقدر است؟
حدود دو برابر دهانه به میلی‌متر؛ بیشتر از آن تصویر محو می‌شود.