دانشنامهرصد و ابزارمفهوم
دهانهٔ تلسکوپ Telescope aperture
دهانهٔ تلسکوپ قطر عدسی یا آینهٔ اصلی آن است و مهمترین مشخصهٔ تلسکوپ به شمار میرود، زیرا میزان نور جمعشده با مربع آن و قدرت تفکیک تلسکوپ با خود آن متناسب است.
نامهای دیگر: قطر تلسکوپ، دهانه تلسکوپ
دهانه (aperture) قطر بزرگترین قطعهٔ نورگیر تلسکوپ، یعنی عدسی یا آینهٔ شیئی، است. یک تلسکوپ ۲۰۰ میلیمتری یعنی قطر نورگیر آن ۲۰ سانتیمتر است. بیشتر آنچه با تلسکوپ میبینیم به دهانه بستگی دارد، نه به بزرگنمایی.
## دهانه چه چیزهایی را تعیین میکند؟
نورگیری: مقدار نور با مساحت دهانه، یعنی با مربع قطر، متناسب است. تلسکوپی با دو برابر قطر، چهار برابر نور جمع میکند و اجرام کمنورتر دیده میشوند. قدر حدی هم با دهانه بهتر میشود. مردمک چشم در تاریکی حدود ۷ میلیمتر باز میشود، پس یک دهانهٔ ۷۰ میلیمتری حدود ۱۰۰ برابر چشم نور میگیرد.
قدرت تفکیک: جزئیات ریز با دهانهٔ بزرگتر جدا میشوند. حد تقریبی دوز برای دو ستارهٔ مجاور برابر ۱۱۶ تقسیم بر دهانه به میلیمتر، بر حسب ثانیهٔ قوسی، است. تلسکوپ ۱۱۶ میلیمتری حدود یک ثانیهٔ قوسی تفکیک میدهد. معمولاً آشفتگی جو پیش از این حد مانع میشود. جزئیات بیشتر در قدرت تفکیک.
## نمونههایی از دهانههای واقعی
| تلسکوپ | دهانه |
|---|---|
| چشم انسان (شب) | حدود ۷ میلیمتر |
| تلسکوپ مبتدی | ۷۰ تا ۱۵۰ میلیمتر |
| هابل | ۲٫۴ متر |
| جیمز وب | ۶٫۵ متر |
| تلسکوپ غولپیکر اروپایی (ELT، در دست ساخت) | حدود ۳۹ متر |
## دهانهٔ بزرگتر همیشه بهتر است؟
نه کاملاً. دهانهٔ بزرگتر یعنی وزن، قیمت و جابهجایی دشوارتر. برای رصدگر شخصی، تلسکوپ دابسونی ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلیمتری تعادل خوبی دارد. بزرگنمایی (حاصل چشمی) بهتنهایی کیفیت نمیدهد. برای انتخاب، راهنمای خرید تلسکوپ را ببینید.
پرسشهای رایج
دهانهٔ تلسکوپ یعنی چه؟
قطر عدسی یا آینهٔ اصلی تلسکوپ؛ هرچه بزرگتر باشد، نور بیشتری جمع میشود.
چرا دهانه از بزرگنمایی مهمتر است؟
چون دهانه مقدار نور و جزئیات را تعیین میکند؛ بزرگنمایی بدون نور کافی فقط تصویر را تار میکند.
تلسکوپ ۲۰۰ میلیمتری چند برابر ۱۰۰ میلیمتری نور میگیرد؟
چهار برابر، چون نور با مربع قطر دهانه افزایش مییابد.
بیشترین بزرگنمایی مفید چقدر است؟
حدود دو برابر دهانه به میلیمتر؛ بیشتر از آن تصویر محو میشود.
منابع
- Circular Apertures and Resolution · OpenStax, Rice University
آخرین بازبینی:
راهنما و مقاله
برای خواندن بیشتر
- مقالهچرا با بزرگنمایی بیشترِ تلسکوپ، گاهی کمتر میبینیم؟از روی مشخصات چشمی و تلسکوپ حساب کنید تصویر چقدر بزرگ میشود و چه بخشی از آسمان را میبینید. بعد پشت چشمی امتحان کنید که آن شب با کدام بزرگنمایی جزئیات بیشتری پیدا میکنید و چشمتان راحتتر است.
- مقالهچطور اولین تلسکوپمان را بخریم که در کمد خاک نخورد؟اولین تلسکوپ را با هدف و شرایط واقعی خودتان انتخاب کنید؛ تفاوت دهانه، اپتیک و پایه را بشناسید و پیش از خرید مجموعهٔ کامل را امتحان کنید.
- مقالهچه شبی دهانهها و کوههای ماه را بهتر میبینیم؟با چشم، دوربین دوچشمی یا تلسکوپ مرز شب و روز ماه را پیدا کنید. در دو فرصت مناسب از یک دهانه طرح بکشید یا عکس بگیرید و ببینید سایهها چطور ظاهرش را عوض میکنند.
- مقالهچطور در اولین شب با تلسکوپ ماه یا ستارهها را پیدا کنیم؟راهنمای عملی استفاده از تلسکوپ در اولین شب: یاب را همخط کنید، هدفی روشن را پیدا کنید و با فوکوس و بزرگنمایی مناسب جزئیات را ببینید.
- راهنماچرا با تلسکوپ چیزهایی میبینیم که با چشم خالی پیدا نیستند؟تلسکوپ چگونه ستارههای کمنور و جزئیات ریز را آشکار میکند؟ از دهانه تا چشمی و آشفتگی جو، ببینیم کدام تغییر واقعاً چیزی به تصویر اضافه میکند.
پیوند به اینجا
مدخلهایی که در متنشان از دهانهٔ تلسکوپ گفتهاند.







