دانشنامهمفهوم
بزرگنمایی تلسکوپ Magnification
بزرگنمایی تلسکوپ نسبتی است که نشان میدهد جسم چند برابر بزرگ‌تر دیده میشود و از تقسیم فاصلهٔ کانونی تلسکوپ بر فاصلهٔ کانونی چشمی به‌دست می‌آید.
نام‌های دیگر: فاصله کانونی، درشت‌نمایی
بیشتر مردم فکر می‌کنند تلسکوپ خوب یعنی بزرگنمایی زیاد، اما در واقع این عدد کم‌اهمیت‌ترین مشخصهٔ تلسکوپ است. بزرگنمایی را با عوض کردن چشمی میتوان تغییر داد، ولی اینکه تصویر چه اندازه روشن و پرجزئیات باشد را دهانهٔ تلسکوپ تعیین میکند.
بزرگنمایی تلسکوپ چگونه محاسبه میشود؟
بزرگنمایی برابر است با فاصلهٔ کانونی تلسکوپ تقسیم بر فاصلهٔ کانونی چشمی. اگر تلسکوپی فاصلهٔ کانونی ۱۰۰۰ میلیمتر داشته باشد و چشمی ۲۵ میلی‌متری به آن بزنیم، بزرگنمایی ۴۰ برابر میشود. با چشمی ۱۰ میلی‌متری همان تلسکوپ ۱۰۰ برابر بزرگ میکند.
عدسی بارلو که پیش از چشمی قرار میگیرد، فاصلهٔ کانونی مؤثر را دو یا سه برابر و در نتیجه بزرگنمایی را به همان اندازه زیاد میکند. فاصلهٔ کانونی و دهانه روی لوله یا بدنهٔ تلسکوپ نوشته میشود.
بیشینهٔ بزرگنمایی مفید چقدر است؟
بیشینهٔ مفید بزرگنمایی تقریباً دو برابر قطر دهانه به میلیمتر است. تلسکوپ ۱۵۰ میلی‌متری حدود ۳۰۰ برابر را تحمل میکند و فراتر از آن تصویر فقط بزرگ و تار میشود. در عمل، آشفتگی هوا معمولاً بزرگنماییهای بالاتر از ۲۰۰ تا ۳۰۰ برابر را بی‌فایده میکند. دربارهٔ این آشفتگی در دید نجومی بخوانید.
کم‌ترین بزرگنمایی هم حد دارد: اگر بزرگنمایی از قطر دهانه تقسیم بر ۷ کم‌تر شود، نور از مردمک چشم بیشتر است و بخشی هدر می‌رود. برای عمل، چشمی‌های ۲۵ تا ۴۰ میلی‌متری برای یافتن جسم و تماشای خوشه‌ها و سحابی‌ها مناسب‌اند.
چه بزرگنمایی را برای چه چیزی به کار ببریم؟
برای سحابی‌ها، کهکشان‌ها و خوشه‌های بزرگ بزرگنمایی کم و میدان دید باز بهتر است. برای ماه و سیاره‌ها، بزرگنمایی متوسط تا زیاد جزئیات را نمایان میکند. مریخ و مشتری با ۱۵۰ تا ۲۰۰ برابر خوب دیده میشوند، به شرط آنکه هوا آرام باشد. اجرام کمنور را با بزرگنمایی زیاد دیدن دشوار است چون تصویر کمنورتر میشود. این رابطه در قدر حدی توضیح داده شده است.
پرسش‌های رایج
### بزرگنمایی ۵۰۰ برابر یعنی تلسکوپ خوب؟
نه. تلسکوپهای ارزان گاهی با بزرگنماییهای بسیار بالا تبلیغ میشوند که از حد مفید خود فراتر است. مهمترین عدد قطر دهانه است نه بزرگنمایی.
### فاصلهٔ کانونی تلسکوپ چیست؟
فاصلهٔ کانونی فاصلهٔ میان عدسی یا آینهٔ اصلی تا نقطهای است که تصویر در آن شکل میگیرد. این عدد روی بیشتر تلسکوپها به میلیمتر درج میشود و پایهٔ حساب بزرگنمایی است.
### چرا با چشمی قویتر تصویر تاریک میشود؟
بزرگنمایی بیشتر نور تلسکوپ را روی سطح بزرگتری پخش میکند و تصویر کمنورتر میشود. به همین دلیل اجرام کمنور با بزرگنمایی پایین بهتر دیده میشوند.
### آیا میتوان با دوربین دوچشمی هم بزرگنمایی را حساب کرد؟
در دوربین دوچشمی، عدد دو بخشی روی بدنه مثل ۱۰×۵۰ نشان میدهد که بزرگنمایی ۱۰ برابر و قطر دهانه ۵۰ میلیمتر است.