انواع تلسکوپ Types of telescopes

تلسکوپ وسیله‌ای برای جمع‌آوری نور و بزرگ‌تر دیدن اجرام دوردست است. هر تلسکوپ نوری یک قطعهٔ اصلی نورگیر دارد که تصویر را می‌سازد و یک چشمی که آن را بزرگ می‌کند. بر پایهٔ همین قطعهٔ نورگیر، تلسکوپ‌ها را دسته‌بندی می‌کنند.

برای انتخاب تلسکوپ، مهم‌ترین عدد قطر دهانه است: هرچه دهانه بزرگ‌تر باشد، نور بیشتری جمع می‌شود و اجرام کم‌نورتر دیده می‌شوند.

تلسکوپ شکستی چیست؟

تلسکوپ شکستی نور را با یک عدسی بزرگ در جلوی لوله جمع می‌کند. گالیله در سال ۱۶۰۹ با نمونه‌ای ساده از آن آسمان را نگریست. لولهٔ بسته دارد و کم‌نگهداری است، اما عدسی‌های بزرگ گران و سنگین‌اند و رنگ‌ها را کمی پراکنده می‌کنند و لبهٔ اجرام روشن را رنگین نشان می‌دهند که به آن انحراف رنگی می‌گویند. بیشتر بخوانید: تلسکوپ شکستی.

تلسکوپ بازتابی چیست؟

تلسکوپ بازتابی با یک آیینهٔ مقعر نور را جمع می‌کند. نیوتن حدود سال ۱۶۶۸ نخستین نمونهٔ آن را ساخت و طرح او هنوز «نیوتنی» نامیده می‌شود. آینه انحراف رنگی ندارد و ساختن آینهٔ بزرگ ارزان‌تر از عدسی هم‌اندازه است، پس برای هر قیمت دهانهٔ بزرگ‌تری به‌دست می‌آید. «دابسونی» همان تلسکوپ نیوتنی روی پایه‌ای ساده و چرخان است که جان دابسون ابداع کرد و ارزان‌ترین راه برای داشتن دهانهٔ بزرگ است. تلسکوپ‌های بزرگ پژوهشی امروز تقریباً همگی بازتابی‌اند؛ دربارهٔ آن‌ها در تلسکوپ بازتابی بخوانید.

تلسکوپ ترکیبی چیست؟

تلسکوپ ترکیبی (کاتادیوپتریک) آینه و عدسی را با هم به کار می‌برد. مثال‌های معروف آن اشمیت-کاسگرین و ماکسوتوف هستند. مسیر نور در آن‌ها تا می‌شود، پس لوله کوتاه و جمع‌وجور است و برای حمل و عکاسی از آسمان مناسب است. بهایش قیمت بالاتر و نیاز به تنظیم دقیق است.

کدام تلسکوپ را بخریم؟

برای شروع، یک دابسونی با دهانهٔ ۱۵۰ تا ۲۰۰ میلی‌متر بیشترین دیدنی‌ها را در بودجهٔ کم می‌دهد. برای کسی که حمل آسان یا عکاسی می‌خواهد، تلسکوپ ترکیبی مناسب‌تر است. بزرگنمایی نباید معیار انتخاب باشد؛ دربارهٔ آن در بزرگنمایی تلسکوپ نوشته‌ایم.

پرسش‌های رایج

### بهترین تلسکوپ برای مبتدی کدام است؟
معمولاً یک تلسکوپ دابسونی با دهانهٔ ۱۵۰ تا ۲۰۰ میلی‌متر انتخاب خوبی است، چون بهای کمی دارد و تصویر روشنی می‌دهد. اگر حمل‌ونقل آسان اهمیت دارد، تلسکوپ‌های ترکیبی کوچک‌تر گزینهٔ دیگرند.

### تفاوت تلسکوپ شکستی و بازتابی چیست؟
تلسکوپ شکستی با عدسی و تلسکوپ بازتابی با آینه نور را جمع می‌کند. نوع بازتابی انحراف رنگی ندارد و برای هر قیمت دهانهٔ بزرگ‌تری می‌دهد، ولی گاهی به تنظیم دوباره نیاز دارد.

### آیا تلسکوپ بزرگ‌تر همیشه بهتر است؟
بزرگ‌تر بودن دهانه نور بیشتر می‌گیرد، اما تلسکوپی که سنگین باشد کمتر استفاده می‌شود. بهترین تلسکوپ همانی است که واقعاً هر شب بیرون برده شود.

### تلسکوپ نیوتنی را چه کسی ساخت؟
اسحاق نیوتن حدود سال ۱۶۶۸ نخستین تلسکوپ بازتابی کاربردی را ساخت. طرح او امروز هم در تلسکوپ‌های آماتوری پرکاربرد است.