دانشنامهپدیده
کمربند وان آلن Van Allen radiation belt
کمربند وان آلن دو ناحیهٔ حلقه‌مانند از ذرههای باردار پرانرژی است که میدان مغناطیسی زمین به دام انداخته و دور سیاره می‌گردند.
کمربندهای وان آلن بخشی از مغناطیسسپهر زمین‌اند. نخستین بار در ۱۹۵۸ دادهٔ ماهوارهٔ اکسپلورر ۱ که ابزار علمی‌اش را گروه جیمز وان آلن ساخته بود، وجود آنها را نشان داد؛ شمارندهٔ گایگر در ماهواره در ارتفاع‌های معین ناگهان از کار می‌افتاد چون از ذرههای بسیار زیادی اشباع می‌شد.
کمربندهای وان آلن چگونه ساخته می‌شوند؟
میدان مغناطیسی زمین ذرههای باردار باد خورشیدی و پرتوهای کیهانی را به دام می‌اندازد و ذره‌ها در طول خط‌های میدان بین دو قطب پس و پیش می‌روند و گرد زمین هم می‌چرخند.
دو کمربند اصلی
| کمربند | ذره‌ها | ارتفاع تقریبی |
|---|---|---|
| درونی | پروتون‌های پرانرژی | حدود ۱۰۰۰ تا ۶۰۰۰ کیلومتر |
| بیرونی | الکترون‌های پرانرژی | حدود ۱۳٬۰۰۰ تا ۶۰٬۰۰۰ کیلومتر |
میان آنها «شکاف» نسبتاً خالی هست. شدت کمربندها با فعالیت خورشید تغییر می‌کند و در طوفان‌های خورشیدی، مانند هنگام خروج جرم از تاج، کمربند بیرونی گسترده می‌شود. در ۲۰۱۳ دو کاوشگر وان آلن موقتاً کمربند سومی هم دیدند.
کمربندهای وان آلن برای فضانوردی چه خطری دارند؟
ماهواره‌هایی که در مدارهای میان یا درون کمربندها می‌گردند با تابش آسیب می‌بینند و باید سپر یا قطعات مقاوم داشته باشند. ایستگاه فضایی بین‌المللی زیر کمربندها می‌گردد، اما در «ناهنجاری جنوب اقیانوس اطلس» که کمربند نزدیک سطح می‌آید، تابش بیشتر است. مأموریت‌های آپولو چند ساعت از کمربندها گذشتند و دوز تابش دریافتی آنها کم بود.
پرسش‌های رایج
### کمربند وان آلن چیست؟
کمربند وان آلن دو ناحیه از ذرههای باردار در مغناطیسسپهر زمین است که میدان مغناطیسی آنها را نگه میدارد.
### چهکسی کمربندهای وان آلن را کشف کرد؟
گروه جیمز وان آلن با دادههای ماهوارهٔ اکسپلورر ۱ در ۱۹۵۸ این کمربندها را کشف کرد.
### آیا کمربندهای وان آلن خطرناکاند؟
برای فضانوردان در مدار پایین خطری ندارد، اما برای ماهوارهها و فضاپیماهایی که از آنها میگذرند تابش آسیبرسان است.
### آیا مریخ هم کمربند وان آلن دارد؟
مریخ میدان مغناطیسی جهانی ندارد، بنابراین چنین کمربندهای پایداری نیز ندارد.