هر جرمی که میدان مغناطیسی ذاتی داشته باشد، مانند زمین، مشتری و زحل، در برابر جریان باد خورشیدی حبابی دور خود میسازد که مغناطیسسپهر نام دارد. باد خورشیدی جریانی از ذرات باردار است که از خورشید می‌وزد و میدان مغناطیسی را در سمت رو به خورشید فشرده و در سمت دیگر به دم درازی می‌کشد.
بخش‌های مغناطیسسپهر
- شوک کمانی: جایی که باد خورشیدی ناگهان کند می‌شود، چون به مانع برمی‌خورد.
- مغناطیس‌غلاف: منطقهٔ توفانی میان شوک و مرز میدان.
- مغناطیس‌ایست: مرزی که میدان سیاره و باد خورشیدی در آن به تعادل می‌رسند. در زمین حدود ۱۰ برابر شعاع زمین در سمت خورشید است.
- دم مغناطیسی: در سمت شب، میدان تا فواصلی بسیار دور کشیده می‌شود.
- کمربندهای تابشی: نواحی‌ای که ذرات پرانرژی در آن به دام می‌افتند، مانند کمربند وان آلن.
چرا مهم است؟
مغناطیسسپهر زمین که از میدان مغناطیسی زمین برمی‌خیزد، جو و حیات را از بخش بزرگی از ذرات پرانرژی نگه می‌دارد. وقتی ذرات از طریق مغناطیسسپهر به جو راه می‌یابند، شفق قطبی پدید می‌آید. توفان‌های خورشیدی می‌توانند مغناطیسسپهر را آشفته کنند و بر ماهواره‌ها، شبکهٔ برق و مخابرات اثر بگذارند.
سیاره‌های دیگر
مریخ و زهره میدان مغناطیسی ذاتی قوی ندارند و به‌جای آن به‌صورت «مغناطیسسپهر القایی» از جو یونیده خود حفاظت می‌شوند. این تفاوت یکی از دلایلی است که جو مریخ در طول زمان بخش زیادی از خود را از دست داد. عطارد مغناطیس‌سپهری کوچک دارد و غولها مانند مغناطیسسپهر مشتری عظیم‌ترین‌ها هستند.
پرسش‌های رایج
### مغناطیسسپهر چیست؟
مغناطیسسپهر فضای اطراف یک سیاره یا ستاره است که میدان مغناطیسی آن بر ذرات باردار تسلط دارد و مانند سپری در برابر باد خورشیدی عمل میکند.
### مغناطیسسپهر زمین چه کاری میکند؟
مغناطیسسپهر زمین بیشتر ذرات باردار باد خورشیدی را منحرف میکند و از فرسایش جو و آسیب به موجودات زنده میکاهد. بخشی از ذرات هم به قطبها هدایت شده و شفق میسازد.
### آیا همهٔ سیارهها مغناطیسسپهر دارند؟
بیشتر آنها نوعی مغناطیسسپهر دارند، اما فقط زمین، عطارد، غولها و برخی قمرها (مثل گانیمد) میدان مغناطیسی ذاتی دارند. زهره و مریخ مغناطیسسپهر القایی دارند.
فکت علمی