تصویر رایج این است که فضانوردان در ایستگاه فضایی شناورند چون آنجا گرانش نیست. این درست نیست: در ارتفاع ایستگاه، حدود ۴۰۰ کیلومتر بالاتر از سطح زمین، گرانش زمین هنوز نزدیک ۹۰ درصد مقدار سطح زمین است.
بیوزنی چگونه پیش می‌آید؟
ایستگاه و فضانوردان هر دو دائماً به‌سوی زمین سقوط می‌کنند، اما چون با سرعت حدود ۷٫۸ کیلومتر بر ثانیه به پهلو هم حرکت می‌کنند، به زمین نمی‌خورند و دور آن می‌گردند (مدار پایین زمین). وقتی همه چیز با یک شتاب سقوط می‌کنند، هیچ‌چیز بر دیگری فشار نمی‌آورد و سرنشین وزن خود را حس نمی‌کند. به همین دلیل به آن «ریزگرانش» یا «سقوط آزاد» هم می‌گویند. توضیح این پدیده بر پایهٔ قوانین نیوتن و گرانش است.
آیا روی زمین هم میشود بیوزنی داشت؟
بله، با پرواز سهمیوار هواپیما: هواپیما مسیری کمانی می‌پیماید و در بخش بالای کمان حدود ۲۰ تا ۳۰ ثانیه بیوزنی پدید می‌آید. این هواپیماها را برای آموزش فضانوردان و آزمایش به کار می‌برند.
اثر بیوزنی بر بدن
- ماهیچه‌ها و استخوان‌ها تحلیل می‌روند و فضانوردان باید روزانه ورزش کنند.
- مایعات بدن به سمت سر جابه‌جا می‌شوند و صورت پف می‌کند.
- تعادل و گوش داخلی دچار اختلال میشود و بیماری حرکت رایج است.
جزئیات بیشتر در اثر پرواز فضایی بر بدن انسان آمده است. ایستگاه فضایی بین‌المللی آزمایشگاه اصلی این پژوهش‌هاست.
پرسش‌های رایج
### چرا فضانوردان در ایستگاه فضایی شناورند؟
چون با ایستگاه در سقوط آزاد پیوسته دور زمین هستند و نیرویی میان آن‌ها و ایستگاه فشار نمی‌آورد؛ گرانش وجود دارد اما اثر وزن حس نمی‌شود.
### آیا در فضا گرانش وجود ندارد؟
گرانش در همه جای فضا هست و با فاصله فقط کم میشود. بیوزنی بهمعنای نبود گرانش نیست.
### چطور میتوان در زمین بیوزنی را حس کرد؟
با پرواز هواپیمای سهمیوار، یا بهطور لحظهای هنگام سقوط آزاد در ارابههای ویژه.
### بیوزنی چه خطراتی دارد؟
تحلیل استخوان و عضله، جابهجایی مایعات و مشکلات تعادل؛ برای همین فضانوردان ورزش و برنامهٔ پزشکی دقیق دارند.
فکت علمی