دانشنامهجرم آسمانی
۵۱ فرس اعظم b 51 Pegasi b
۵۱ فرس اعظم b (۵۱ پگاسوس بی) نخستین سیارهٔ فراخورشیدی است که در دههٔ ۱۹۹۰ در گرد یک ستارهٔ خورشیدسان یافت شد؛ غولی گازی که در کمتر از پنج روز به دور ستارهٔ خود می‌چرخد.
نام‌های دیگر: ۵۱ پگاسوس بی
۵۱ فرس اعظم b سیاره‌ای در فاصلهٔ حدود ۵۰ سال نوری از زمین است که به دور ستارهٔ ۵۱ فرس اعظم (۵۱ Pegasi) در صورت فلکی فرس اعظم می‌گردد. کشف آن در اکتبر ۱۹۹۵ توسط میشل مایور و دیدیه کلوز در رصدخانهٔ ژنو اعلام شد و آغازگر دورانی شد که امروز هزاران سیارهٔ فراخورشیدی در آن شناخته شده است.
این سیاره بعدها نام رسمی «دیمیدیوم» (Dimidium) گرفت و ستارهٔ میزبانش «هلوتیوس» نام گرفت. مایور و کلوز برای همین کشف در سال ۲۰۱۹ بخشی از جایزهٔ نوبل فیزیک را دریافت کردند.
۵۱ فرس اعظم b چگونه کشف شد؟
این سیاره با روش سرعت شعاعی پیدا شد. گرانش سیاره ستارهٔ میزبان را اندکی به این سو و آن سو می‌کشد و این جابه‌جایی در طیف نور ستاره به شکل لرزش‌های منظم خطوط طیفی دیده میشود. دانشمندان از همین لرزش دورهٔ مداری و کمینهٔ جرم سیاره را به دست آوردند. دربارهٔ این شیوه و روش‌های دیگر میتوان در روش‌های یافتن سیارههای فراخورشیدی خواند.
ویژگیهای فیزیکی و مداری
جرم این سیاره دست‌کم حدود نیمی از جرم مشتری است، اما فاصلهٔ مدارش از ستاره تنها حدود ۰٫۰۵ واحد نجومی است؛ یعنی بسیار نزدیک‌تر از عطارد به خورشید. این ترکیب برای دانشمندان شگفت‌انگیز بود، چون در الگوی منظومهٔ شمسی غول‌های گازی دور از خورشید قرار دارند.
| ویژگی | مقدار تقریبی |
|---|---|
| فاصله از زمین | حدود ۵۰ سال نوری |
| دورهٔ مداری | حدود ۴٫۲ روز |
| فاصلهٔ مداری | حدود ۰٫۰۵ واحد نجومی |
| جرم | دست‌کم حدود نیمی از مشتری |
| دمای سطح ابرها | حدود هزار درجهٔ سانتی‌گراد |
جایگاه در دانش سیاره‌شناسی
این سیاره الگوی مشتری داغ را شناساند: غول‌های گازی که نزدیک ستارهٔ خود هستند. دانشمندان برای توجیه آن‌ها پیشنهاد کردند که چنین سیارههایی دورتر شکل می‌گیرند و بعد به ستاره نزدیک می‌شوند. این کشف دیدگاه دربارهٔ تشکیل و تکامل منظومه شمسی و منظومه‌های دیگر را دگرگون کرد.
پرسش‌های رایج
### ۵۱ فرس اعظم b چیست؟
۵۱ فرس اعظم b یک غول گازی است که به دور ستارهٔ ۵۱ فرس اعظم می‌چرخد. این نخستین سیاره‌ای بود که در گرد ستاره‌ای شبیه خورشید پیدا شد.
### ۵۱ فرس اعظم b چه فاصله‌ای با زمین دارد؟
۵۱ فرس اعظم b حدود ۵۰ سال نوری از زمین فاصله دارد، یعنی نوری که اکنون از آن می‌رسد حدود نیم قرن پیش از آنجا راه افتاده است.
### چرا کشف ۵۱ فرس اعظم b مهم است؟
چون ثابت کرد سیارههایی با ویژگیهای بسیار متفاوت از سیارههای منظومهٔ شمسی وجود دارند و جستوجوی سیارههای فراخورشیدی را به یک شاخهٔ پرکار نجوم تبدیل کرد.
### آیا میتوان ۵۱ فرس اعظم b را با چشم دید؟
نه. ستارهٔ ۵۱ فرس اعظم با چشم غیرمسلح به زحمت دیده میشود و خود سیاره فقط با ابزار دقیق آشکار میشود.
فکت علمی
دانستنی‌ها
تصویر روز ناسا
۵۰ سال نوری تا ۵۱ پگاسوس۱۸ مهر ۱۴۰۴