رفتن به محتوا
فلک‌بینfalakbin.ir
کانال تلگرام

صفحهٔ اصلی فلک‌بین

آسمان

فضا

زمین

دانش

ابزار

حساب و فرمول

تاریخ و زمان

واحد و اندازه

ریاضی

آسمان و فضا

بدن

آزمایشگاه

آسمان

منظومه و فضا

زمین

نور و کیهان

کیهان و اخترفیزیک

فلک‌بین

کانال فلک‌بین در تلگرام

دانشنامهکهکشان‌ها و کیهانجرم آسمانی

مشتری داغ Hot Jupiter

مشتری داغ دسته‌ای از غول‌های گازی فراخورشیدی با اندازه و جرم در حد مشتری است که بسیار نزدیک به ستارهٔ خود می‌گردند؛ دورهٔ مداری آن‌ها معمولاً کمتر از حدود ده روز است.

مشتری داغ
ESO/L. Calçada / Wikimedia Commons · CC BY 4.0 · منبع تصویر

مشتری‌های داغ غول‌های گازی‌ای هستند که مدارشان از مدار عطارد به خورشید هم کوچک‌تر است؛ معمولاً کمتر از ۰٫۱ واحد نجومی از ستاره. به‌خاطر این نزدیکی، دمای لایه‌های بالایی جو آن‌ها اغلب بیش از ۱۰۰۰ درجهٔ سانتی‌گراد و گاه بیش از ۲۰۰۰ است. نخستین سیارهٔ فراخورشیدی که پیرامون یک ستارهٔ شبیه خورشید یافت شد، ۵۱ فرس اعظم b در سال ۱۹۹۵، نمونهٔ اصلی این رده است و به دریافت جایزهٔ نوبل ۲۰۱۹ انجامید.

چرا چنین سیاره‌هایی شگفت‌انگیزند؟

بر اساس مدل‌های قدیمی شکل‌گیری منظومهٔ شمسی، غول‌های گازی باید دور از ستاره، فراتر از خط یخ‌بندان به وجود بیایند. وجود این غول‌ها مهاجرت سیاره‌ای را به یکی از توضیح‌های مهم تبدیل کرد، هرچند تشکیل در نزدیکی ستاره نیز بررسی می‌شود و دربارهٔ منشأ همهٔ مشتری‌های داغ اجماع وجود ندارد. دو مسیر پیشنهادی مهاجرت چنین‌اند:

  • مهاجرت از طریق دیسک: برهم‌کنش سیاره با دیسک گاز پیرامون ستاره آن را به درون می‌کشد.
  • مهاجرت از طریق برهم‌کنش‌های گرانشی یا اثر کوزای-لیدوف که مدار را بیضوی می‌کند و سپس اثر کشندی آن را دایره‌ای و نزدیک می‌سازد.

مدل پیشنهادی «چرخش بزرگ» برای منظومهٔ شمسی نیز مهاجرت مشتری به درون و سپس به بیرون را بررسی می‌کند؛ این سناریو تاریخچهٔ قطعی مشتری نیست.

ویژگی‌های مشتری‌های داغ

این سیاره‌ها معمولاً دچار قفل کشندی می‌شوند: یک سمت آن‌ها همیشه رو به ستاره است. اختلاف دما میان سمت روز و شب بسیار زیاد است و بادهای قدرتمندی گرما را جابه‌جا می‌کنند. مطالعهٔ طیف و تغییرات تابش این سیاره‌ها به شناخت ترکیب جو و انتقال گرما میان روز و شب کمک می‌کند. بسیاری از آن‌ها بزرگ‌تر از پیش‌بینی مدل‌ها هستند، چون گرمای ستاره آن‌ها را منبسط می‌کند.

چگونه کشف می‌شوند؟

به دلیل جرم زیاد و دورهٔ کوتاه، یافتن آن‌ها با روش‌های آشکارسازی سیاره‌های فراخورشیدی مانند سرعت شعاعی و گذر آسان است و سهم زیادی از نخستین کشف‌ها داشتند، هرچند مشتری‌های داغ در میان همهٔ منظومه‌های سیاره‌ای فراوان نیستند.

پرسش‌های رایج

  1. مشتری داغ چیست؟

    مشتری داغ سیارهٔ غول‌پیکر گازی‌ای است که بسیار نزدیک به ستارهٔ خود می‌گردد و دمایی بسیار بالا دارد.

  2. چرا مشتری داغ در منظومهٔ ما نیست؟

    پاسخ قطعی نداریم. تاریخچهٔ تشکیل و برهم‌کنش‌های گرانشی در هر منظومه فرق دارد؛ وجود مشتری داغ نتیجهٔ اجتناب‌ناپذیر تشکیل سیاره نیست.

  3. نخستین مشتری داغ کدام بود؟

    ۵۱ فرس اعظم b که در سال ۱۹۹۵ کشف شد، نخستین مشتری داغ و نخستین سیارهٔ فراخورشیدی در گردش به دور ستاره‌ای شبیه خورشید بود.

منابع

  1. Young Giant Planet Offers Clues to Formation of Exotic Worlds · NASA/JPL
  2. Cooking up Alien Atmospheres on Earth · NASA/JPL

آخرین بازبینی:

فکت علمی

دانستنی‌ها

همهٔ فکت‌ها

اخبار نجوم

در خبرها

در همان خبرها

مدخل‌هایی که با مشتری داغ در یک خبر آمده‌اند.

پیوند به اینجا

مدخل‌هایی که در متنشان از مشتری داغ گفته‌اند.

دانش

امروز در بخش دانش

فلک‌بین

در گوشه‌های دیگر فلک‌بین