رفتن به محتوا
فلک‌بینfalakbin.ir
کانال تلگرام

صفحهٔ اصلی فلک‌بین

آسمان

فضا

زمین

دانش

ابزار

حساب و فرمول

تاریخ و زمان

واحد و اندازه

ریاضی

آسمان و فضا

بدن

آزمایشگاه

آسمان

منظومه و فضا

زمین

نور و کیهان

کیهان و اخترفیزیک

فلک‌بین

کانال فلک‌بین در تلگرام

دانشنامهکهکشان‌ها و کیهانجرم آسمانی

هسته کهکشانی فعال Active galactic nucleus

هسته کهکشانی فعال ناحیه‌ای فشرده و درخشان در مرکز برخی کهکشان‌ها است. انرژی آن از مادهٔ داغ پیرامون سیاه‌چالهٔ کلان‌جرم تأمین می‌شود و گاهی از کل کهکشان بیشتر است.

در مرکز بیشتر کهکشان‌های بزرگ سیاه‌چاله‌ای کلان‌جرم قرار دارد. معمولاً آرام است، اما اگر مادهٔ فراوانی به سوی آن بریزد، گاز در قرصی داغ به نام قرص برافزایشی می‌چرخد و انرژی عظیمی تابش می‌کند. این ناحیهٔ درخشان و فشرده هستهٔ کهکشانی فعال (AGN) نام دارد.

## هستهٔ کهکشانی فعال چگونه کار می‌کند؟
ماده هنگام چرخش به درون سیاه‌چاله به‌شدت داغ می‌شود و در طیف وسیعی از پرتو رادیویی تا ایکس و گاما تابش می‌کند. گاهی دو جت باریک از ذرات پرانرژی از قطب‌ها بیرون می‌زند و تا صدها هزار سال نوری و گاه بیشتر امتداد می‌یابد. در بسیاری از مدل‌ها، حلقه‌ای ضخیم از گاز و غبار اطراف قرص را می‌پوشاند. توان یک AGN می‌تواند از چندین کهکشان معمولی بیشتر شود، در حالی که هستهٔ مرکزی‌اش در برابر خود کهکشان بسیار کوچک است.

## انواع AGN
- اختروش‌ها: درخشان‌ترین نوع که حتی در فاصله‌های بسیار دور دیده می‌شود.
- کهکشان‌های سیفرت: هستهٔ فعال در کهکشان‌های مارپیچی نزدیک‌تر.
- بلازارها: جتی که مستقیم به سوی ما نشانه رفته است.
- کهکشان‌های رادیویی با جت‌های عظیم، مانند مسیه ۸۷.

مدل‌های یکپارچه بخشی از تفاوت این رده‌ها را با زاویهٔ دید و پوشیدگی توسط غبار توضیح می‌دهند؛ توان هسته و آهنگ برافزایش نیز مهم‌اند.

## اهمیت AGN
بازخورد AGN، یعنی گرما و بادهایی که به کهکشان می‌فرستد، می‌تواند ستاره‌زایی را کم یا قطع کند و نقش مهمی در تکامل کهکشان‌ها دارد. مطالعهٔ آن‌ها همچنین ابزاری برای فهم رشد سیاه‌چاله‌ها در جهان نخستین است.

پرسش‌های رایج

  1. هستهٔ کهکشانی فعال چیست؟

    هسته‌ای بسیار درخشان در مرکز یک کهکشان که از مادهٔ در حال فروافتادن به سیاه‌چالهٔ کلان‌جرم نیرو می‌گیرد.

  2. آیا کهکشان راه شیری هستهٔ فعال دارد؟

    راه شیری هستهٔ فعال و پرنور ندارد. سیاه‌چالهٔ مرکزی آن، کمان A*، بسیار کم‌فعال است و مقدار اندکی ماده دریافت می‌کند؛ کم‌فعال بودن به معنای نبود تابش نیست.

  3. اختروش و AGN چه تفاوتی دارند؟

    اختروش پرنورترین نوع AGN است. به عبارت دیگر هر اختروش یک AGN است، ولی هر AGN اختروش نیست.

  4. جت AGN چگونه پدید می‌آید؟

    میدان مغناطیسی و چرخش سیاه‌چاله و قرص ذرات را در دو جت باریک و پرسرعت از قطب‌ها به بیرون می‌راند.

منابع

  1. Active Galactic Nucleus · ESA/Hubble

آخرین بازبینی:

فکت علمی

دانستنی‌ها

همهٔ فکت‌ها

پیوند به اینجا

مدخل‌هایی که در متنشان از هسته کهکشانی فعال گفته‌اند.

دانش

امروز در بخش دانش

فلک‌بین

در گوشه‌های دیگر فلک‌بین