هسته کهکشانی فعال Active galactic nucleus

در مرکز بیشتر کهکشان‌های بزرگ سیاه‌چاله‌ای کلان‌جرم قرار دارد. معمولاً آرام است، اما اگر مادهٔ فراوانی به سوی آن بریزد، گاز در قرصی داغ به نام قرص برافزایشی می‌چرخد و انرژی عظیمی تابش می‌کند. این ناحیهٔ درخشان و فشرده هستهٔ کهکشانی فعال (AGN) نام دارد.

## هستهٔ کهکشانی فعال چگونه کار می‌کند؟
ماده هنگام چرخش به درون سیاه‌چاله به‌شدت داغ می‌شود و در طیف وسیعی از پرتو رادیویی تا ایکس و گاما تابش می‌کند. گاهی دو جت باریک از ذرات پرانرژی از قطب‌ها بیرون می‌زند و تا صدها هزار سال نوری و گاه بیشتر امتداد می‌یابد. اطراف قرص حلقه‌ای از گاز و غبار قرار دارد. توان یک AGN می‌تواند از چندین کهکشان معمولی بیشتر شود، در حالی که هستهٔ مرکزی‌اش در برابر خود کهکشان بسیار کوچک است.

## انواع AGN
- اختروش‌ها: درخشان‌ترین نوع که حتی در فاصله‌های بسیار دور دیده می‌شود.
- کهکشان‌های سیفرت: هستهٔ فعال در کهکشان‌های مارپیچی نزدیک‌تر.
- بلازارها: جتی که مستقیم به سوی ما نشانه رفته است.
- کهکشان‌های رادیویی با جت‌های عظیم، مانند مسیه ۸۷.

«مدل یکپارچه» می‌گوید این گونه‌ها اغلب یک پدیده‌اند که از زاویه‌های مختلف دیده می‌شوند.

## اهمیت AGN
بازخورد AGN، یعنی گرما و بادهایی که به کهکشان می‌فرستد، می‌تواند ستاره‌زایی را کم یا قطع کند و نقش مهمی در تکامل کهکشان‌ها دارد. مطالعهٔ آن‌ها همچنین ابزاری برای فهم رشد سیاه‌چاله‌ها در جهان نخستین است.

## پرسش‌های رایج
### هستهٔ کهکشانی فعال چیست؟
هسته‌ای بسیار درخشان در مرکز یک کهکشان که از مادهٔ در حال فروافتادن به سیاه‌چالهٔ کلان‌جرم نیرو می‌گیرد.

### آیا کهکشان راه شیری هستهٔ فعال دارد؟
نه، سیاه‌چالهٔ مرکز راه شیری، کمان A*، در حال حاضر بسیار آرام است و ماده‌ای کم دریافت می‌کند.

### اختروش و AGN چه تفاوتی دارند؟
اختروش پرنورترین نوع AGN است. به عبارت دیگر هر اختروش یک AGN است، ولی هر AGN اختروش نیست.

### جت AGN چگونه پدید می‌آید؟
میدان مغناطیسی و چرخش سیاه‌چاله و قرص ذرات را در دو جت باریک و پرسرعت از قطب‌ها به بیرون می‌راند.