رفتن به محتوا
فلک‌بینfalakbin.ir
کانال تلگرام

صفحهٔ اصلی فلک‌بین

آسمان

فضا

زمین

دانش

ابزار

حساب و فرمول

تاریخ و زمان

واحد و اندازه

ریاضی

آسمان و فضا

بدن

آزمایشگاه

آسمان

منظومه و فضا

زمین

نور و کیهان

کیهان و اخترفیزیک

فلک‌بین

کانال فلک‌بین در تلگرام

دانشنامهکهکشان‌ها و کیهانجرم آسمانی

اختروش Quasar

اختروش (کوازار) هستهٔ بسیار درخشان یک کهکشان دور است که با افتادن مادهٔ فراوان به سیاه‌چالهٔ کلان‌جرم مرکزی نیرو می‌گیرد و درخشندگی‌اش می‌تواند صدها تا هزاران برابر یک کهکشان معمولی باشد.

اختروش
Wikimedia Commons / Wikimedia Commons · Public domain · منبع تصویر

اختروش‌ها از پرنورترین اجرام پایدار جهان‌اند. واژهٔ «کوازار» از «quasi-stellar radio source» می‌آید، چون نخستین نمونه‌های شناخته‌شده در تصویر شبیه ستاره‌ای نقطه‌ای بودند و تابش رادیویی قوی داشتند؛ بیشتر اختروش‌ها رادیویی‌بلند نیستند. در واقع هر اختروش هستهٔ کهکشانی است که یک سیاه‌چالهٔ کلان‌جرم در مرکز آن مقدار عظیمی ماده می‌بلعد و آن را تا دمای بسیار بالا گرم می‌کند.

اختروش چگونه کشف شد؟

در اوایل دههٔ ۱۹۶۰ اخترشناسان چشمه‌های رادیویی‌ای را یافتند که با ستاره‌های کم‌نور هم‌جا بودند. در سال ۱۹۶۳ مارتن اشمیت دید که طیف 3C 273 خطوطی دارد که با انتقال به سرخ حدود ۰٫۱۶ جابه‌جا شده است؛ پس باید بسیار دور و بسیار پرنور باشد. کشف نشان داد این اجرام به دوره‌های دور کیهان تعلق دارند. اختروش‌های بسیار دور به ما امکان می‌دهند رشد سیاه‌چاله‌ها و محیط کهکشانی را در جهان جوان بررسی کنیم.

ساز و کار روشنایی اختروش

درخشندگی اختروش از سیاه‌چالهٔ کلان‌جرم می‌آید، با جرم میلیون‌ها تا میلیاردها برابر خورشید. گاز اطراف آن در قرصی برافزایشی می‌چرخد و بر اثر اصطکاک و فشار داغ می‌شود و در همهٔ طول موج‌ها می‌تابد. گاهی دو جت باریک از ذره‌های پرانرژی از قطب‌های قرص خارج و تا مقیاس‌های کهکشانی گسترده می‌شود. اختروش‌ها رده‌ای شدید از هستهٔ کهکشانی فعال هستند.

اختروش‌ها در تاریخ کیهان

اختروش‌ها در دوره‌هایی از جهان جوان فراوان‌تر بودند؛ آن زمان گاز بیشتری برای تغذیهٔ سیاه‌چاله‌ها در دسترس بود. امروزه اختروش‌ها نادرند و سیاه‌چاله‌های کهکشان‌های نزدیک بیشتر آرام‌اند. نور اختروش‌ها همچنین مثل «چراغ پس‌زمینه» عمل می‌کند و گاز میان کهکشانی را در مسیرش آشکار می‌کند. رادیونجوم نقش اصلی را در کشف‌شان داشت.

پرسش‌های رایج

  1. اختروش چیست؟

    اختروش هستهٔ بسیار درخشان و فعال یک کهکشان است که از برافزایش ماده پیرامون سیاه‌چالهٔ کلان‌جرم نیرو می‌گیرد. در نمونه‌های بسیار پرنور، تابش هسته می‌تواند از تابش کل یک کهکشان معمولی بسیار بیشتر باشد.

  2. چرا اختروش‌ها این‌قدر روشن‌اند؟

    وقتی گاز به سیاه‌چاله فرو می‌افتد، در قرص برافزایشی بسیار داغ می‌شود و نور فراوان می‌تابد. بازده تبدیل جرم به انرژی در این فرایند بسیار بالاست.

  3. اولین اختروش چه بود؟

    نخستین اختروشی که فاصله‌اش شناخته شد 3C 273 بود. مارتن اشمیت در سال ۱۹۶۳ طیف آن را تفسیر کرد.

  4. آیا راه شیری اختروش دارد؟

    نه. سیاه‌چالهٔ مرکز راه شیری، یعنی کمان A*، اکنون آرام است. ممکن است در گذشته‌ای دور فعال‌تر بوده باشد.

منابع

  1. Quasars & Active Galaxies: Ask an Astrophysicist · NASA/GSFC
  2. Types of Galaxies · NASA

آخرین بازبینی:

فکت علمی

دانستنی‌ها

همهٔ فکت‌ها

اخبار نجوم

در خبرها

تصویر روز ناسا

در تصویرهای روز

همه

در همان خبرها

مدخل‌هایی که با اختروش در یک خبر آمده‌اند.

پیوند به اینجا

مدخل‌هایی که در متنشان از اختروش گفته‌اند.

دانش

امروز در بخش دانش

فلک‌بین

در گوشه‌های دیگر فلک‌بین