برخورد راه شیری و آندرومدا Andromeda–Milky Way collision

راه شیری و کهکشان آندرومدا، دو بزرگ‌ترین کهکشان گروه محلی، با گرانش به هم نزدیک می‌شوند. فاصلهٔ آن‌ها حدود ۲٫۵ میلیون سال نوری است و سرعت نزدیک شدنشان نسبت به هم حدود ۱۱۰ کیلومتر بر ثانیه برآورد شده است. بیشتر مدل‌ها نشان می‌دهند که این دو سرانجام به هم می‌رسند و یک کهکشان بزرگ‌تر می‌سازند.

چگونه از این برخورد خبر داریم؟

سرنخ نخست انتقال به آبی در طیف کهکشان آندرومدا است؛ برخلاف بیشتر کهکشان‌ها که از ما دور می‌شوند، نور آندرومدا به سمت آبی جابه‌جا شده و این یعنی به ما نزدیک می‌شود. اما این فقط سرعت در راستای دید را می‌دهد. برای دانستن مسیر کامل، باید حرکت جانبی کهکشان را هم دانست. در سال ۲۰۱۲ با تلسکوپ فضایی هابل این حرکت جانبی اندازه‌گیری شد و نتیجه گرفتند برخورد بسیار محتمل است و نخستین گذر نزدیک آن‌ها حدود ۴ تا ۵ میلیارد سال دیگر رخ می‌دهد و ادغام کامل چند میلیارد سال پس از آن است. پژوهش‌های بعدی با دادهٔ گایا و در نظر گرفتن جرم کهکشان‌های دیگر مثل کهکشان مثلث و ابر ماژلانی بزرگ، تصویر را نامطمئن‌تر کردند؛ پژوهشی در سال ۲۰۲۵ احتمال برخورد در ده میلیارد سال آینده را نزدیک ۵۰ درصد دانست.

در جریان برخورد چه می‌شود؟

بر خلاف تصور رایج، این ادغام برخوردی ناگهانی نیست؛ چند میلیارد سال طول می‌کشد. کهکشان‌ها نخست از کنار هم می‌گذرند، شکل‌هایشان کشیده می‌شود و رشته‌هایی از ستاره و گاز از آن‌ها بیرون می‌افتد، سپس برمی‌گردند و در نهایت ادغام می‌شوند. فاصلهٔ ستاره‌ها از هم آن‌قدر زیاد است که برخورد مستقیم دو ستاره بسیار نادر خواهد بود. اما شکل کهکشان‌ها دگرگون می‌شود و بیشتر پژوهشگران انتظار دارند محصول نهایی یک کهکشان بیضوی غول‌پیکر باشد؛ گاهی آن را «میلکومدا» می‌نامند.

سرنوشت زمین و خورشید

احتمال اینکه خورشید یا زمین مستقیماً آسیب ببینند بسیار کم است. مدار خورشید ممکن است به نقطه‌ای دورتر از مرکز کهکشان پرتاب شود، اما منظومهٔ شمسی احتمالاً دست‌نخورده می‌ماند. البته تا آن زمان، افزایش تابش خورشید زمین را مدت‌ها پیش نامسکون کرده است.

پرسش‌های رایج

### راه شیری و آندرومدا چه زمانی برخورد می‌کنند؟
برآوردهای مبتنی بر هابل نخستین گذر نزدیک راه شیری و آندرومدا را حدود ۴ تا ۵ میلیارد سال دیگر و ادغام کامل را چند میلیارد سال پس از آن می‌دانند؛ ولی پژوهش‌های تازه‌تر عدم قطعیت زیادی نشان می‌دهند.

### آیا برخورد راه شیری و آندرومدا زمین را نابود می‌کند؟
نه به‌طور مستقیم. در برخورد راه شیری و آندرومدا، ستاره‌ها بسیار دور از هم‌اند و برخورد دو ستاره بسیار نادر است؛ بنابراین منظومهٔ شمسی به احتمال زیاد دست‌نخورده می‌ماند.

### آندرومدا با چه سرعتی به ما نزدیک می‌شود؟
کهکشان آندرومدا با سرعتی حدود ۱۱۰ کیلومتر بر ثانیه به راه شیری نزدیک می‌شود.

### کهکشان حاصل از برخورد چه نام دارد؟
کهکشانی که از ادغام راه شیری و آندرومدا پدید می‌آید را گاهی «میلکومدا» می‌نامند و انتظار می‌رود به شکل یک کهکشان بیضوی درآید.