دانشنامهکهکشانها و کیهانجرم آسمانی
کهکشان کوتوله Dwarf galaxy
کهکشان کوتوله کهکشانی کوچک با چند هزار تا چند میلیارد ستاره است. بسیاری از این کهکشانها همراه کهکشانهای بزرگترند، اما نمونههای منزوی هم وجود دارند.

کهکشانهای کوتوله در برابر غولهایی مثل راه شیری بسیار کوچکاند، اما در شمار از همه بیشترند. هر کهکشان کوتوله از چند هزار تا چند میلیارد ستاره تشکیل شده است، در حالی که کهکشانهای بزرگ صدها میلیارد ستاره دارند.
انواع کهکشان کوتوله
کهکشانهای کوتوله چند شکل دارند:
- کوتولهٔ بیضوی و کروی که ستارههای پیر و گاز اندک دارد
- کوتولهٔ نامنظم که پر از گاز است و ستارههای تازه میسازد
- کوتولهٔ مارپیچی که ساختار قرصی ضعیف دارد
نمونههای پرآوازهشان ابر ماژلانی بزرگ و ابر ماژلانی کوچک هستند که در آسمان جنوبی با چشم دیده میشوند و همراه راه شیریاند. کهکشان کوتولهٔ کمان نمونهای است که راه شیری آن را بهتدریج میبلعد.
چرا اهمیت دارند؟
در بسیاری از کهکشانهای کوتوله بخش عمدهٔ جرم از مادهٔ تاریک است، هرچند نمونههایی با سهم کم مادهٔ تاریک نیز گزارش شدهاند؛ پس برای آزمودن نظریههای ماده تاریک بسیار سودمندند. بنا بر مدلهای پذیرفتهشده، کهکشانهای بزرگ از ادغام کهکشانهای کوچکتر ساخته شدهاند، بنابراین کوتولهها سنگبنای ساخت کهکشانها بهشمار میآیند.
در گروه محلی کهکشانهای کوتولهٔ فراوانی وجود دارد. مدلهای مادهٔ تاریک هالههای کوچک بسیاری پیشبینی میکنند، اما هر هاله الزاماً کهکشانی روشن و قابل آشکارسازی ندارد. اختلاف میان پیشبینیها و شمار اقمار رصدشده «مسئلهٔ اقمار گمشده» نام دارد؛ حساسیت رصدها و فیزیک تشکیل ستاره در بررسی آن مهماند.
پرسشهای رایج
کهکشان کوتوله چیست؟
کهکشان کوتوله کهکشانی کوچک با چند هزار تا چند میلیارد ستاره است. بسیاری همراه کهکشانهای بزرگترند، اما کوتولههای منزوی نیز وجود دارند.
نمونهٔ کهکشان کوتوله کدام است؟
ابرهای ماژلانی بزرگ و کوچک نمونههایی آشنا هستند. هر دو همراه راه شیریاند و در آسمان جنوبی دیده میشوند.
آیا راه شیری کهکشان کوتوله است؟
نه. راه شیری کهکشانی مارپیچی و بزرگ است و دستکم چند ده کهکشان کوتوله دورش میچرخند.
کهکشان کوتوله چرا به مادهٔ تاریک مربوط است؟
در بسیاری از کوتولهها سهم بزرگی از جرم به مادهٔ تاریک نسبت داده میشود؛ حرکت ستارهها در آنها به آزمودن مدلهای مادهٔ تاریک کمک میکند. این ویژگی دربارهٔ همهٔ کوتولهها یکسان نیست.
منابع
- Dwarf Galaxy · ESA/Hubble
- Dark Matter · ESA/Hubble
آخرین بازبینی:
اخبار نجوم
در خبرها
تصویر روز ناسا
در تصویرهای روز
در همان خبرها
مدخلهایی که با کهکشان کوتوله در یک خبر آمدهاند.
پیوند به اینجا
مدخلهایی که در متنشان از کهکشان کوتوله گفتهاند.
کهکشان کوتوله نامنظم Sextans A۸ خرداد ۱۴۰۴
رگولوس و کهکشان کوتوله۷ اردیبهشت ۱۴۰۳






