سمت پنهان ماه Far side of the Moon

ماه همیشه یک روی خود را به زمین نشان می‌دهد و روی دیگرش از زمین دیده نمی‌شود. این نیمه را سمت پنهان ماه می‌نامند. به آن اغلب «سمت تاریک» می‌گویند که نادرست است، چون این سمت هم مانند سمت رو به زمین در طول ماه روز و شب دارد.

## چرا همیشه یک روی ماه را می‌بینیم؟
علت قفل‌شدگی جزرومدی است. دورهٔ چرخش ماه به دور خودش با دورهٔ گردشش به دور زمین برابر است، پس همان سمت همیشه رو به ما می‌ماند. اما به‌دلیل کمی کشیدگی مدار و کجی محور، در طول زمان حدود ۵۹ درصد سطح ماه از زمین دیده می‌شود؛ پدیده‌ای به نام لرزش ماه.

## سمت پنهان چه شکلی است؟
ظاهر دو سمت ماه بسیار متفاوت است. روی نزدیک پر از دشت‌های تیرهٔ دریاهای ماه است، اما سمت پنهان بیشتر دهانه‌های برخوردی و پوستهٔ ضخیم‌تر دارد و دریاها در آن بسیار کم‌اند. یکی از بزرگ‌ترین و کهن‌ترین حوضه‌های برخوردی منظومهٔ شمسی، حوضهٔ قطب جنوب–آیتکن، آنجاست. دانشمندان هنوز دلیل قطعی این ناهمگونی را نمی‌دانند.

## تاریخچهٔ مشاهده و فرود
فضاپیمای شوروی «لونا ۳» در سال ۱۹۵۹ نخستین عکس‌ها را از این سمت گرفت و در سال ۱۹۶۸ خدمهٔ آپولو ۸ نخستین انسان‌هایی بودند که آن را با چشم دیدند. در ژانویهٔ ۲۰۱۹ فضاپیمای چانگ‌ای ۴ چین برای نخستین بار روی این سمت فرود آمد. سمت پنهان از امواج رادیویی زمین محافظت می‌شود و همین آن را جایی ایده‌آل برای رادیو‌اخترشناسی می‌کند.

## پرسش‌های رایج
### سمت پنهان ماه چیست؟
سمت پنهان ماه نیمه‌ای از ماه است که از زمین دیده نمی‌شود. چون ماه همیشه یک روی خود را به زمین می‌دهد، این سمت پشت به ماست.

### آیا سمت پنهان ماه تاریک است؟
نه، سمت پنهان ماه هم مانند سمت رو به زمین نور خورشید می‌گیرد. هنگام ماه نو، این سمت کاملاً روشن است.

### نخستین عکس سمت پنهان ماه را چه کسی گرفت؟
نخستین عکس سمت پنهان ماه را فضاپیمای شوروی لونا ۳ در سال ۱۹۵۹ گرفت. پس از آن فضاپیماهای دیگر نقشهٔ دقیق‌تری ساختند.

### آیا کسی روی سمت پنهان ماه فرود آمده است؟
بله، فضاپیمای بی‌سرنشین چانگ‌ای ۴ در سال ۲۰۱۹ روی سمت پنهان ماه فرود آمد. هنوز انسانی بر آن‌جا نرفته است.