دانشنامهمفهوم
پارادوکس فرمی Fermi paradox
پارادوکس فرمی تناقض ظاهری میان احتمال بالای وجود تمدنهای فرازمینی و نبود هرگونه شاهد قطعی از آن‌هاست. نام آن از پرسش «همه کجا هستند؟» اِنریکو فرمی در ۱۹۵۰ آمده است.
پارادوکس فرمی (Fermi paradox) می‌پرسد اگر در کهکشان ما ستاره‌ها و سیاره‌ها آن‌قدر فراوان‌اند که حیات هوشمند محتمل به نظر می‌رسد، چرا هیچ نشانه‌ای از وجود تمدنهای دیگر نیافته‌ایم؟ روایت رایج می‌گوید فیزیکدان ایتالیایی‌تبار آمریکایی، انریکو فرمی، در تابستان ۱۹۵۰ هنگام گفت‌وگو با همکارانش در لوس‌آلاموس پرسید: «همه کجا هستند؟»
استدلال پارادوکس
کهکشان راه شیری صدها میلیارد ستاره دارد و بسیاری از آنها از خورشید بسیار مسن‌ترند. اگر حتی بخش کوچکی از آنها سیاره‌های فراخورشیدی در کمربند حیات داشته باشند و حیات در برخی از آنها تکامل یابد، پس تمدن‌هایی باید پیش از ما به وجود آمده باشند. تمدنی که فناوری فضانوردی دارد، حتی با سرعتی کند، در چند ده میلیون سال می‌تواند کهکشان را پر کند. با این همه، نه سیگنالی قطعی دریافت کرده‌ایم، نه کاوشگری دیده‌ایم و نه سازه‌ای عظیم؛ سیگنال واو! در ۱۹۷۷ هم تکرار نشد و شاهدی قطعی نبود.
چه توضیح‌هایی پیشنهاد شده است؟
توضیح‌ها دسته‌های متفاوتی دارند:
- ما تنهاییم یا حیات بسیار نادر است. شاید پیدایش حیات، یا پیچیدگی آن، رویدادی بسیار نادر باشد.
- فیلتر بزرگ. فرضیه‌ای که رابین هانسون مطرح کرد: مرحلهای دشوار در مسیر پیدایش حیات تا تمدن فضایی هست و بیشتر تمدن‌ها در آن می‌میرند یا شکل نمی‌گیرند. پرسش این است که این فیلتر پشت سر ماست یا پیش روی ما.
- ما درست جست‌وجو نکرده‌ایم. جست‌وجو برای هوش فرازمینی هنوز فقط بخش کوچکی از آسمان و بسامدها را پوشانده است.
- فاصله‌ها و زمان‌ها. شاید تمدن‌ها در زمان‌هایی متفاوت پدید آیند و هرگز با هم هم‌زمان نباشند.
ارتباط با معادلهٔ دریک
معادلهٔ دریک تلاشی برای برآورد تعداد تمدنهای ارتباط‌پذیر است و پارادوکس فرمی نشان می‌دهد یکی از پارامترهای آن باید بسیار کوچک باشد. مقیاس تمدن‌ها را مقیاس کارداشف رده‌بندی می‌کند. هیچ‌یک از توضیح‌ها هنوز اثبات یا رد نشده و موضوع پژوهش و گمانه‌زنی است.
پرسش‌های رایج
### پارادوکس فرمی چیست؟
پارادوکس فرمی تناقض میان احتمال بالای وجود حیات هوشمند در کهکشان و نبود هرگونه شاهد از آن است.
### جملهٔ معروف فرمی چه بود؟
در روایت رایج، فرمی در سال ۱۹۵۰ پرسید «همه کجا هستند؟»؛ جمله‌ای که نام پارادوکس فرمی از آن آمده است.
### فیلتر بزرگ یعنی چه؟
فیلتر بزرگ در توضیح پارادوکس فرمی، مرحلهای بسیار دشوار در مسیر پیدایش حیات تا تمدنهای فضایی است که بیشتر آنها از آن عبور نمیکنند.
### آیا پارادوکس فرمی حل شده است؟
خیر. برای پارادوکس فرمی راهحل قطعی وجود ندارد و تنها فرضیههای مختلفی مطرح است.